Μπροστά στην πόρτα του πυρηνικού φρενοκομείου

Ιράν: Μπροστά στην «πόρτα του πυρηνικού φρενοκομείου»

Παναγιώτης Ήφαιστος
Αν η ηγετική ομάδα που κυβερνά στον Λευκό Οίκο χρησιμοποιήσει για πρώτη φορά μετά την Χιροσίμα και το Νακασάκι πυρηνικά όπλα σε πολεμική σύρραξη, οι συνέπειες θα είναι μεγάλες και απρόβλεπτες. Πιθανότατα, εκτός από το μάλλον αναμενόμενο κύμα αντιποίνων εκ μέρους ενός εν δυνάμει αναρίθμητου πλήθους ανθρώπινων βομβών που θα προέρχονται απ’ όλο τον Ισλαμικό κόσμο, αυτοί που θα ζημιωθούν πάνω απ’ όλα θα είναι οι ίδιες οι μεγάλες δυνάμεις. Η διασπορά πυρηνικών όπλων θα είναι πλέον μοιραία.
Αν δεν αντιμετωπιστούν ριζικά τόσο το ζήτημα της διασποράς των πυρηνικών όπλων όσο και γενικότερα τα αίτια πολέμου στο διεθνές σύστημα, η εγκατάλειψη του μέχρι σήμερα δόγματος της μη χρήσης πυρηνικών όπλων θα αποτελέσει ένα άλμα στο κενό. Θα νομιμοποιήσει τόσο την διασπορά τους όσο και την μελλοντική πολεμική τους χρήση (και βοηθούσης της τεχνολογίας μπορεί μελλοντικά θα μπορούσαν να τα αποκτήσουν). Κρίνονται ζητήματα ηθικής, στρατηγικής και νομικής φύσης.
Πρώτον, όσον αφορά τα ηθικά κριτήρια, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι εδώ και δεκαετίες η συντριπτικά κυρίαρχη άποψη διέπεται από την κλαουζεβιτσιανή θεώρηση του πολέμου, δηλαδή, ότι «ο πόλεμος είναι η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα» και ότι γι’ αυτό, ο πόλεμος δεν έχει την δική του γραμματική. Η πυρηνική ισχύς πρέπει να πειθαρχείται και να μετριάζεται από τους πολιτικούς σκοπούς. Ήδη από το 1979, γνωρίζουμε ότι ακόμη και αν χρησιμοποιηθεί ένα μικρό κλάσμα των πυρηνικών όπλων που υπάρχουν, θα προκληθεί «πυρηνικός χειμώνας» που θα καταστρέψει ανεπίστροφα την ανθρώπινη ζωή του πλανήτη όπως την γνωρίσαμε μέχρι σήμερα. Κατά συνέπεια, τα πυρηνικά στρατηγικά δόγματα προσαρμόστηκαν ανάλογα: Μέχρι σήμερα επικρατούσε η άποψη ότι ο μόνος πιθανός πολιτικός σκοπός που θα μπορούσε να εξυπηρετηθεί ενόσω υπάρχουν πυρηνικά όπλα είναι η αποτροπή έκρηξης πυρηνικού πολέμου.
Δεύτερον, στο πρακτικό επίπεδο αυτό σήμαινε τρία τουλάχιστον πράγματα. α) Συμφωνία περιορισμού των πυρηνικών όπλων, τόσο επιθετικών όσο και αμυντικών (Συμφωνίες SALT-ABM). Έτσι, κανείς δεν έχει ικανότητα δεύτερου κτυπήματος και γι’ αυτό αποτρέπεται από την εκτέλεση πρώτης επίθεσης («Βεβαία Αμοιβαία Καταστροφή» ή MAD). β) Υιοθέτηση στρατηγικών δογμάτων τα οποία εκτός της στρατηγικής «MAD» πρόβλεπαν και «Μη Πρώτη Χρήση Πυρηνικών Όπλων». γ) Περιορισμό της πυρηνικής διασποράς και βήματα προς την κατεύθυνση πυρηνικού αφοπλισμού.
Τρίτον, όσον αφορά το τελευταίο σημείο, αυτό που επιμελώς και υποκριτικά απουσιάζει από την συζήτηση αναφορικά με τις πυρηνικές φιλοδοξίες, προχθές του Ιράκ, χθες της Κορέας και σήμερα του Ιράν, είναι ότι οι αφόρητες πιέσεις των «εχόντων πυρηνικά» που άρχισαν πριν από μισό περίπου αιώνα για να αποδεχθούν να κάνουν μόνο ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας, συνοδεύονταν από υπόσχεσή τους ότι θα κινηθούμε όλοι «το συντομότερο δυνατό στον τερματισμό της εξοπλιστικής κούρσας πυρηνικών όπλων και στην λήψη πραγματικών μέτρων προς την κατεύθυνση του πυρηνικού αφοπλισμού» (βλ. προοίμιο της Συνθήκης Μη Διασποράς των Πυρηνικών Όπλων). Ακόμη και τυφλοί μπορούν να αντιληφτούν ότι οι έχοντες όχι μόνο δεν τηρούν τις συμβατική δέσμευση μέτρων πυρηνικού αφοπλισμού αλλά επιπλέον θέλουν να ενσωματώσουν διακρίσεις στο εσωτερικό των διεθνών θεσμών με διαχωριστική γραμμή μεταξύ «πληβείων μη εχόντων» και «ηγεμόνων εχόντων». Τέτοιες σκέψεις είναι ατελέσφορες επειδή θα πρέπει να συνοδευτεί α) με ένα σταθερό ηγεμονικό κονσέρτο (η ιστορία διαψεύδει ότι είναι εφικτό) και β) εν μέρει ή εν όλω τα υπόλοιπα κράτη να εγκαταλείψουν την ανεξαρτησίας τους (απολύτως ανέφικτο και ανεδαφικό).
Τέλος, μέγα και συναφές ζήτημα είναι το μέλλον του διεθνούς δικαίου και του συστήματος Ηνωμένων Εθνών ως καθεστώτος των διεθνών σχέσεων. Αυτοί οι διεθνείς θεσμοί είναι πρωταρχικά αντι-ηγεμονικοί (Μη επέμβαση στο εσωτερικό των κρατών, εσωτερική αυτοδιάθεση – άρθρο 2 του Καταστατικού Χάρτη). Μετά τους άνομους και καταχρηστικούς σφετερισμούς των διεθνών θεσμών στα Βαλκάνια, στον Κόλπο, στο Αφγανιστάν και κυρίως στο Ιράκ, επιχειρείται τώρα η χαριστική βολή: Να δεχθούν αδιαμαρτύρητα τα υπόλοιπα κράτη να ικανοποιηθεί η αυθαίρετη, παράνομη και καταστροφική για όλους αξίωση των ΗΠΑ (και ενδεχομένως όλων των υπόλοιπων επισήμων «εχόντων», περιέργως και της Γαλλίας που μέχρι το 1995 ήταν στην αντίπερα όχθη), πως θα μπορούσε το Συμβούλιο Ασφαλείας να μετατραπεί σε υπέρτατος ηγεμόνας όχι με κριτήρια διεθνούς τάξης αλλά με κριτήρια ηγεμονικών συμφερόντων. Έστω και αν αυτό αποδειχθεί εφήμερο, αυτό επιχειρείται σήμερα. Δηλαδή, αντί συζήτησης και αποφάσεων για το πώς οι «επίσημοι έχοντες» θα συμμορφωθούν με τις αποφάσεις για πυρηνικό αφοπλισμό ως προϋπόθεση μη διασποράς, επιχειρείται η μονιμοποίηση μιας ατελέσφορης, ανέφικτης και αδιέξοδης διάκρισης μεταξύ «προνομιούχων εχόντων» και «μη εχόντων». Ο σκοπός της μη διασποράς πυρηνικών όπλων δεν εκπληρώνεται έτσι. Απαιτείται μια ευρύτερη και βαθύτερη διεθνής διαπραγμάτευση υπό το πρίσμα του κινδύνου που θέτουν για όλους τα πυρηνικά όπλα. Γι’ αυτό τον πρώτο λόγο έχει η διπλωματία. Υπόλογοι είναι όχι μόνο αυτοί που φιλοδοξούν να εισέλθουν στο πυρηνικό κλαμπ αλλά και αυτοί όντας μέσα θέλουν να μείνουν για πάντα. Η διέξοδος βέβαια δεν είναι εύκολη, επειδή το ζήτημα σχετίζεται τόσο με την κατοχή ισχύος διανεμητικών προεκτάσεων και τα αίτια πολέμου όσο και με τις δυνατότητες διεθνούς διακυβέρνησης στην βάση αυστηρού σεβασμού του γράμματος και του πνεύματος του διεθνούς δικαίου και της συλλογικής ασφάλειας.

Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: