Πρώτο εισαγωγικό σχόλιο Π. Ήφαιστου για το βιβλίο

Πρώτο εισαγωγικό σχόλιο Π. Ήφαιστου για το βιβλίο 28.2.2011

Πριν δύο περίπου χρόνια πρότεινα για μετάφραση και κυκλοφορία στα ελληνικά των δύο κύριων βιβλίων του Καθηγητή Αχμέτ Νταβούτογλου ο οποίος το 2009 έγινε Υπουργός Εξωτερικών. Όλοι γνωρίζαμε, βέβαια, ότι ο Αχμέτ Νταβούτογλου ήταν εξαρχής ο πνευματικός μέντορας των ισλαμιστών ηγετών της Τουρκίας. Είχαμε μια κάποια ιδέα για τις θέσεις του Νταβούτογλου και για το το δόγμα του νέο-Οθωμανισμού για το οποίο πολλοί θεωρούν ως τον κύριο σημερινό εκπρόσωπο.
Την τελευταία δεκαετία σε βιβλία και άρθρα ποτέ δεν έπαυσα να λέω ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική εδράζεται σε λανθασμένες εκτιμήσεις για την στρατηγική του Ερτογάν. Πλην εδώ, στην Ελλάδα, εδώ και δύο δεκαετίες είμαστε παγιδευμένοι σε ένα απόλυτα λανθασμένο προσανατολισμό που «όλως περιέργως» ενθαρρύνουν και καλλιεργούν συγκεκριμένα «ιδρύματα» διεθνικά και διεθνώς συνδεδεμένα. Επικοινωνιακά από καιρό κατάλαβα ότι ήταν χαμένος κόπος να αντικρούω τους μηχανισμούς της ξένης εξάρτησης. Η κυριαρχία τους στα μέσα μαζικής επικοινωνίας είναι συντριπτική. Αν δεν ήταν δεν θα ήμασταν μια χώρα εξαρτημένη, θα είχαμε επεκτείνει τα χωρικά ύδατα, ορίσει την αποκλειστική ζώνη και επιτύχει μια βιώσιμη λύση στο κυπριακό ζήτημα. Από καιρό σταμάτησα να γράφω σε επιφυλλίδες και επικεντρώθηκα αυστηρά στα ακαδημαϊκά μου κείμενα κάνοντας μόνο έκτακτες παρεμβάσεις όπως στην περίπτωση του σχεδίου Αναν και των ανεκδοτολογικών βιβλίων ιστορίας που προορίζονταν για μαθητές δημοτικού. Ούτως ή άλλως, η παρούσα ιστοσελίδα έχει τέτοια επισκεψιμότητα που το αντισταθμίζει πλήρως.

Για την εθνική στρατηγική έχω πολλά βιβλία και πολλά δοκίμια και άρθρα σε δημοσιευμένους τόμους. Τα περισσότερα γράφτηκαν την δεκαετία του 1990 και αποκορυφώθηκαν όταν αναγκάστηκα να παρέμβω για να υποστηρίξω δημόσια τον αείμνηστο Παναγιώτη Κονδύλη όταν οι στρατιές των “hitmen» βάλθηκαν να σκοτώσουν τον επιστημονικό του χαρακτήρα. Σε λίγο ο Κονδύλης αποχώρησε από τα εγκόσμια. Τα κείμενά του, όμως, όπως και τα δικά μας, δυστυχώς επιβεβαιώθηκαν πλήρως. Η έγνοια μας για μια αποτελεσματική αποτρεπτική στρατηγική που θα διασφάλιζε την διεθνή νομιμότητα και μαζί με αυτά τα ζωτικά εθνικά συμφέροντα των ελλήνων. Λόγο για να γράψω νέα κείμενα μέχρι σήμερα δεν είχα, μιας και εκείνες οι αναλύσεις όπως κάθε στρατηγική ανάλυση περιέχουν σταθερά κριτήρια και παράγοντες.
Για εκείνα τα κείμενά μας έχουμε πληρώσει υψηλό τίμημα. Οι ύβρεις και οι δολοφονίες χαρακτήρα είναι αναρίθμητες. Βέβαια, ότι δεν σκοτώνει δυναμώνει. Πλην ο κοινωνικός σκοπός αδιατάραχτων ακαδημαϊκών αναλύσεων δεν εκπληρώθηκε. Τα ίδια πράγματα γράψαμε και έξω και ως επιστημονικές αναλύσεις είχαν αντίκτυπο. Εδώ, μύριοι hitmen της εξάρτησης καταπολεμούν τον συγγραφέα και τα λεγόμενά του. Για παράδειγμα, όσοι γνωρίζουν ακόμη και το αλφαβητάριο της αποτρεπτικής στρατηγικής ξέρουν ότι στις στρατηγικές σπουδές δεν εχθρεύεσαι τον αντίπαλο παρά μόνο προσπαθείς να καλλιεργήσεις τον ορθολογισμό του για να μην εκτελέσει τις απειλές του και για να επικρατεί διακρατική σταθερότητα. Η «έχθρα» δεν μπορεί καν να περάσει από το μυαλό ενός αναλυτή της στρατηγικής γιατί σκοποί και μέσα διέπονται από τα πολιτικά κριτήρια και τα κριτήριά μας ήταν και συνεχίζουν να είναι φιλειρηνικά. Εν τούτοις, ακούστηκαν πράγματα απίστευτα και τραγικά.
Δεν βρισκόμαστε τυχαία σήμερα σε μια τέτοια κατάσταση φτώχειας κα αναξιοπρέπειας. Μόνο σε ένα εξαρτημένο κράτος θα μπορούσαν να ακουστούν τα πιο φρικτά πράγματα και να γίνουν αποδεκτά από την πολιτική ηγεσία. Την πολιτική ηγεσία η οποία μετά το 1995 προχώρησε πλήρως στην λογική του αντιπάλου. Προσχώρησε έτσι στην λογική του κατευνασμού που είναι πάντοτε, όπως η ιστορία διδάσκει, καταστροφκή. Ούτε αποτρέψαμε την Τουρκική απειλή αλλά ούτε και την αποφύγαμε όπως κάποιοι καλόπιστα πλην λανθασμένα πίστευαν. Όσο ζούσαν οι Κωνσταντίνος Καραμανλής κα Ανδρέας Παπανδρέου, όσα άλλα και αν τους καταμαρτυρεί κανείς, μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι στο πεδίο της εθνικής στρατηγικής τα ελάχιστα τηρούνταν. Έκτοτε κατηφορίζουμε στην συρρίκνωση και στην ηθική, πνευματική και οικονομική χρεοκοπία και ενδεχομένως στην απώλεια επικράτειας.
Ως αναλυτής ήξερα προς τα πού πήγαιναν τα πράγματα καθότι στην στρατηγική ανάλυση μερικά κριτήρια και παράγοντες είναι σταθερά και άλλα συναρτημένα με αυτά, προβλέψιμα. Ποτέ όμως ένας αναλυτής δεν πρέπει να αντικαθιστά τον ρόλο του πολιτικού (εκτός και αν αποχωριστεί την ακαδημαϊκή ιδιότητα) και ποτέ δεν πρέπει γίνεται Δονκιχώτης. Την δουλειά μας συνεχίσαμε να την κάνουμε ως ακαδημαϊκοί. Βέβαια, όπως κάθε άλλος πολίτης έχουμε άποψη και ρίχνουμε τη ψήφο μας όπως πρέπει, πλην τον κατήφορο τον σταματά η κοινωνία στο σύνολό της και όχι ο ένας ή άλλος ακαδημαϊκός. Μιλώ για τους πραγματικούς ακαδημαϊκούς που ασκητικά προσκολλώνται στην έρευνα, στην αντικειμενική εκτίμηση των πραγμάτων και στον σεβασμό πάγιων κωδίκων δεοντολογίας της επιστήμης.
Στο τέλος πάντως, ισχύει η λαϊκή σοφία: Ο καθείς σε αυτά τα πράγματα παθαίνει ότι του αξίζει.

Η πρότασή μου να μεταφραστούν τα βιβλία του Αχμέτ Νταβούτογλου εντάσσεται στην πιο πάνω λογική. Για ένα ακόμη λόγο, ετοιμάζω επάνοδό μου στο πεδίο της στρατηγικής ανάλυσης με κάποιες νέες δημοσιεύσεις. Τα δύο κύρια κριτήρια πρότεινα την μετάφρασή τους είναι τα εξής:
Πρώτον, όπως μεταξύ άλλων έγραψα με προσωπική μου επιστολή και στον ίδιο τον Αχμέτ Νταβούτογλου (απευθυνόμενος σε αυτόν με την ιδιότητα του συναδέλφου των διεθνών σχέσεων), ο ανορθολογισμός στις διακρατικές σχέσεις είναι συνταγή θανάτου για όλα τα μέρη. Ως αναλυτής της στρατηγικής ξέρει ότι συμπεριφορές όπως τα ζεϊμπέκικα και οι κουμπαριές ως διπλωματικές στάσεις είναι κωμικές και τραγικές. Ενδέχεται να σας έδωσαν λάθος μηνύματα οι πολιτικοί ηγέτες της Ελλάδας, του έγραψα. Και αυτό να σας οδηγήσει σε φρικτά λανθασμένες αποφάσεις που θα παραγνωρίζουν ότι εντός του ελληνικού κράτους ζουν δέκα εκατομμύρια ολοζώντανοι άνθρωποι. Πιθανότητα κάτι θα αρπάξετε εδώ και εκεί λόγω των σημερινών αδυναμιών της Ελλάδας, υπονόησα. Πλην μην υποτιμάται μια οποιαδήποτε κοινωνία και την μετέπειρα αντίδρασή της. Επειδή αυτό είναι στην φύση των πραγμάτων, θα πάθετε μεγάλες ζημιές αν βλαφτεί η Ελλάδα, τον προειδοποίησα. Και του είπα αυτό κυρίως ως συνάδελφός του αναλυτής της στρατηγικής. Του τόνισα επίσης ότι έχασαν μεγάλη ευκαιρία ειρηνικής επίλυσης του κυπριακού με το ανοσιούργημα του σχεδίου Αναν και του έστειλα την έκθεση εμπειρογνωμόνων που συντάξαμε το 2005 και που προσδιορίζει την διεθνή νομιμότητα καθώς και κάποιες αναλύσεις μου για να καταλάβει ότι αν δεν επικρατήσει διακρατικός ορθολογισμός δεν θα υπάρξει νικητής παρά μόνο χαμένοι. Σκοπός λοιπόν είναι ο διακρατικός ορθολογισμός. Και ο διακρατικός ορθολογισμός αφορά αμφότερα τα κράτη. Η πρότασή μου λοιπόν να μεταφραστούν και να κυκλοφορήσουν αυτά τα δύο εντυπωσιακά βιβλία στην Ελλάδα –ένα πράγματι δύσκολο εγχείρημα που ευτυχώς αναλήφθηκε εκδοτικά και γι’ αυτό ευχαριστώ όλους τους συντελεστές που αποδέχθηκαν την πρότασή μου– είχε συγκεκριμένο σκοπό: Να τύχουν οι έλληνες πρωτογενούς και αληθινής πληροφόρησης της Τουρκίας για να ξέρουν αμφότερα τα κράτη τι τους γίνεται. Να το πω ξεκάθαρα: Ως αναλυτής της στρατηγικής πιστεύω ότι δεν είναι μόνο η Ελλάδα που χάνει αλλά και η Τουρκία. Γιατί μέσα από τα δικά μας λάθη ενδέχεται να αναλάβει επεκτατικά ρίσκα που θα στοιχίσουν σε όλους πολύ ακριβά. Εκεί καταντήσαμε: Να είναι οι τούρκοι προσεκτικοί από τα δικά μας λάθη γιατί και αυτοί θα ζημιωθούν. Βέβαια, στην στρατηγική ανάλυση αυτά είναι Αλφαβητάριο. Το ότι δεν το γνωρίζουν πολλά ελληνικά πολιτικά ελίτ είναι και το πρόβλημα.
Δεύτερον, σε καθαρά συγγραφικό επίπεδο, για εμένα η πρόταση δημοσίευσης των βιβλίων του Νταβούτογλου ήταν κατά κάποιο τρόπο και μια στρατηγική επιστημονικής «έμμεσης προσέγγισης». Κανείς αν βάλει σήμερα στο Google «Νταβούτογλου, Στρατηγικό Βάθος» βγάζει πάνω από 100000 αναρτήσεις. Το λέω και κυριολεκτώ: Δεκάδες χιλιάδες διάβασαν την αλήθεια από την πέννα του ίδιου του τούρκου υπουργού εξωτερικών και μεταφορικά μιλώντας την έτριψαν στην μούρη των στρατιών των hitmen και των επιστημονικά μεταμφιεσμένων προπαγανδιστών. Δεν μπορώ να κάνω στρατηγική ανάλυση με ηρεμία όταν λες «ο τοίχος είναι άσπρος» και καμιά πεντακοσαριά επιφυλλιδογράφοι να εκτοξεύουν μανιακά βέλη λέγοντας … «όχι είναι μαύρος». Όποιος έχει καλή θέληση και μάτια, λοιπόν, ας διαβάσει τους ακριβείς σκοπούς της Τουρκίας μέσα από τα ίδια τα λόγια των τούρκων ηγετών. Το ότι αυτό το πρόβλημα έχει καταντήσει μάστιγα το βλέπει κανείς και από το έλλειμμα ψυχραιμίας σε κάποια αξιοθρήνητα αντιφατικά αρθράκια, σε κάποιες σπασμωδικές ύβρεις και σε κάποια γελοία αμηχανία όσων ούτε να πουν συγνώμη ξέρουν ούτε να δουν ότι ακόμη και η προπέτεια έχει όρια. Επικοινωνιακά σίγουρα είναι πλέον ξεγυμνωμένοι. Ούτως ή άλλως, δεν μπορούν να λένε ανακρίβειες μια ζωή και να μην γίνουν καταγέλαστοι. Όχι πως με ενδιαφέρει και πολύ αυτό προσωπικά: Μόνο να αφεθούμε ήσυχοι θέλω όσοι θέλουμε να εργαστούμε σοβαρά και επιστημονικά. Να μπορέσουμε πλέον να γράψουμε απερίσπαστοι από τα ενοχλητικά κουνούπια-hitmen. Έτσι, υπηρετείται η επιστημονική αλήθεια και ο διακρατικός ορθολογισμός που είναι το πρώτιστο μέλημα κάθε στρατηγικής ανάλυσης.
Και για να το κάνω τελείως σαφές, ο Νταβούτογλου είναι ένας σημαντικός αναλυτής της στρατηγικής και όπως βλέπω τώρα της ιστορικοπολιτικής διαχρονίας. Είναι ένα πράμα αυτό και άλλο το ότι θεωρώ τα κείμενά του αναθεωρητικά σε πολλά σημεία και κυρίως ως προς τις προεκτάσεις τους. Είμαι όμως ο τελευταίος που θα έκανα επίθεση κατά κάποιου προσωπικά για την πίστη του, τον πνευματικό του κόσμο, την φιλοπατρία του όπως αυτός την αντιλαμβάνεται και για την κοσμοαντίληψή του. Αν πέραν των επιστημονικών ζητημάτων που επιφυλάσσομαι, αν κάτι έχω μεγάλο πρόβλημα με τα κείμενά του, είναι ο στρατευμένος τρόπος που γράφει. Πλην, και πάλιν, τι να πει κανείς σε αυτό το ζήτημα όταν γνωρίζει πως 999.999 των πολιτικών στοχαστών τους τελευταίους αιώνες και κυρίως τις τελευταίες δεκαετίες είναι συνειδητά ή ανεπίγνωστα στρατευμένος σε πολιτικούς σκοπούς. Τουλάχιστον, λέμε αμήχανα όσοι θέλουμε να είμαστε αξιολογικά ελεύθεροι, οι περισσότεροι είναι στρατευμένοι στα εθνικά τους συμφέροντα. Αν ιεραρχήσουμε τους στρατευμένους, κατακριτέοι είναι όσοι δεν είναι φιλοπάτριδες. Πιο θλιβερή περίπτωση σίγουρα είναι οι ανεπίγνωστοι απάτριδες.

Για την Τουρκία, τώρα, και τον Νταβούτογλου, έχω πολλά να πω. Όχι ύβρεις ή συναισθηματισμούς όπως γίνεται φανερό, καθότι αυτό ούτε ωφελεί ούτε ενδείκνυται. Ενώ λοιπόν είχα μια κάποια άποψη για τον Νταβούτογλου, τώρα, έχοντας καταπληκτικές μεταφράσεις των βιβλίων του, πείστηκα ότι δεν είναι τυχαίος. Όπως έγραψα και σε επιφυλλίδα σήμερα ξέρει τι να πει, ξέρει πως το λέει και το κάνει πολύ καλά για τους σκοπούς της Τουρκίας. Το ζήτημα είναι τι κάνουμε εμείς. Το βιβλίο Εναλλακτικές κοσμοθεωρίες, όχι μόνο είναι μεγάλης σημασίας αλλά συμπληρώνει πλήρως την εικόνα που αποκτήσαμε με το Στρατηγικό βάθος.
Εκτός του ότι ξέρουμε πλέον τις βαθύτερες σκέψεις των πολιτικών και πνευματικών ελίτ του γειτονικού κράτους, η ανάλυση της Ισλαμικής κοσμοθεωρίας είναι συνοπτική, εύπεπτη και κατανοητή. Μαθαίνουμε επίσης πλήθος ζητημάτων που αφορούν τον απέραντο χώρο του Ισλάμ και με μερικά επιστημονικά ζητήματα που αφορούν την μετά-αποικιακή εποχή δεν έχω παρά να συμφωνήσω καθότι και εγώ τα έγραψα στο παρελθόν. Η σύγκριση της Ισλαμικής κοσμοθεωρίας με την Δυτική κοσμοθεωρία αν και συχνά αλματώδης και επιστημονικά ελεγχόμενη, είναι κάτι περισσότερο από χρήσιμη.
Γίνεται κατανοητή, αν μη τι άλλο, η θεοκεντρική κοσμοθεωρία δισεκατομμυρίων ανθρώπων και μια άλλη διάσταση στην διαδρομή του διεθνούς συστήματος. Βέβαια βιβλία για το Ισλάμ υπάρχουν πολλά. Όμως, ο Νταβούτογλου τα λέει με ένα πολιτικά ενδιαφέροντα πολύ χρήσιμο τρόπο και για να λέμε την αλήθεια ξεκάθαρο και διαυγή. Οι επιφυλάξεις βέβαια είναι πολλές, κυρίως επιστημονικού χαρακτήρα. Γιατί θα ήταν δονκιχωτικό και ανόητο να αρχίσει κανείς να βάλλει κατά της πίστης 1,5 εκατομμυρίων μουσουλμάνων. Δέος αισθάνθηκα τελειώνοντας το βιβλίο για τον ενιαίο χαρακτήρα αυτών των δισεκατομμυρίων πλασμάτων που θεωρούν τον Θεό, την φύση, τον άνθρωπο, την πολιτική, την ηθική και τον νόμο ενιαία και αδιαίρετα. Για να είμαι πιο ακριβής, αυτό θα πρέπει κανείς να το συγκρίνει με τα δικά μου γραφόμενα στο Κοσμοθεωρία των Εθνών όπου γίνεται εκτενής ανάλυση για την πνευματική εκμηδένιση που προκαλεί ανθρωπολογική εκμηδένιση, κάτι με το οποίο η πίστη δεν είναι άσχετη. Όπως μεγαλοπρεπώς επισήμανε ο Παναγιώτης Κονδύλης: «Οι πραγματιστές δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν την απτή χρησιμότητα των “μεταφυσικών” κατασκευών μέσα στον κοινωνικό αγώνα για ισχύ. Ίσως να είναι “καθ’ αυτό” (διάβαζε: από την σκοπιά φιλελεύθερων ωφελιμιστικών αντιλήψεων) αδιάφορο, ποια ιδέα περί Θεού πρεσβεύει κάποιος, ωστόσο η πρακτική διαφορά γίνεται τεράστια, αν υπάρχουν άνθρωποι, οι οποίοι για την ιδέα τους περί Θεού είναι πρόθυμοι να πεθάνουν ή να σκοτώσουν, αφού συνδέουν μαζί της τη δική τους ταυτότητα». (1991, σ. 106).
Η πίστη και η ετερότητα είναι πάντα σεβαστή και η αποδοχή της ετερότητάς τους επιβαλλόμενη. Επιστημολογικά αυτό είναι 100% για κάθε επιστήμονα που σέβεται το λειτούργημά του. Το λέω όμως και με την πνευματική έννοια του όρου. Ότι δηλαδή η πνευματική υπόσταση και η εν γένει ανθρωπολογική ετερότητα κάθε πλάσματος είναι 100% αποδεκτή ως ζήτημα στοιχειώδους πολιτικού πολιτισμού των ανθρώπων. Αν μη τι άλλο, όσοι γνωρίζουν θεωρία διεθνών σχέσεων και τα κείμενα της Θουκυδίδειας παράδοσης στις αξιολογικά ελεύθερες παραδοχές της οποίας είμαι ευθυγραμμισμένος, αυτό είναι κάτι το δεδομένο: Όπως έγραψα πολύ πρόσφατα αναφορικά με τις δεσμεύσεις πάγιων κωδίκων επιστημονικής δεοντολογίας, «αξιολογική κρίση «μιας» (ατομικής ή συλλογικής) Ύπαρξης επί μιας άλλης στερείται αντικειμενικής βάσης!!. Εξ ορισμού και προγραμματικά είναι αξίωση ισχύος». Γι’ αυτό, η πολιτική σκέψη για να είναι αντικειμενική πρέπει να αυτοπεριορίζεται από τις ανθρωπολογικές-οντολογικές προϋποθέσεις.
Αν παραθέτουμε εδάφια για τον αντί-δυτικό χαρακτήρα των παραδοχών του Νταβούτογλου δεν είναι για να κατακρίνουμε αυτόν ή την πίστη του αλλά για να τονίσουμε τον πολιτικό χαρακτήρα τους, καθώς επίσης και τις βαθύτερες προεκτάσεις της εθνικής στρατηγικής που αφορούν την Ελλάδα. Εξάλλου, αν και είχα μελετήσει πολλά βιβλία στο παρελθόν για το Ισλάμ, η μελέτη αυτού του βιβλίου με βοήθησε όσο κανένα άλλο να κατανοήσω τον χαρακτήρα μιας θεοκεντρικής πίστης. Και γνωρίζοντάς την καλύτερα μπορώ να συναγάγω καλύτερα συμπεράσματα και καλύτερες εκτιμήσεις. Αυτή είναι η ουσία.
Κανείς θα πρέπει να μελετήσει προσεκτικά αυτό το μεστό βιβλίο για να συνάγει τα δικά του συμπεράσματα για τις βαθύτερες παραδοχές της τουρκικής ηγεσίας και την εθνική τους στρατηγική. Θα μπορούσα μόνο να πω ότι υπάρχει μια σαφής διάκριση μεταξύ του Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες που υιοθετεί μια στάση αμιγώς ισλαμική με κοσμοσυστημικό πρόσημο και της θεώρησης στο Στρατηγικό βάθος που μετεξελίχθηκε προς μια εθνοκρατική παραδοχή. Το ενδιαφέρον σε αυτό είναι ότι ο Νταβούτογλου δίπλα στον Ερτογάν έχει το πλεονέκτημα ότι μπορεί να παντρέψει την εθνοκρατική παραδοχή με την ισλαμική κοσμοσυστημική προς όφελος της πρώτης. Ας μην υποτιμάται αυτό. Πλέον, για τις μουσουλμανικές χώρες για να καταλάβω τι συμβαίνει θα ερωτώ: «Πόσοι είναι πιστοί και πόσο πιστοί είναι;» Γιατί αυτό πείστηκα είναι βαθύτερων πολιτικών προεκτάσεων με τρόπο που καμιά μηχανιστική θεώρηση δεν μπορεί να αναλύσει, γεγονός που ερμηνεύει και πολλές γκάφες των δυτικών μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Οι δύο αναλύσεις, του Στρατηγικού βάθους και των Εναλλακτικών Κοσμοθεωριών, είναι απόλυτα συνδεδεμένες, στον βαθμό που η συνδυασμένη ανάγνωσή τους δείχνει την εμβέλεια του «Στρατηγικού βάθους». Για να είμαστε τελείως αντικειμενικοί, την συγγραφική εμβέλεια του Νταβούτογλου, την οποία πολλοί βιάστηκαν να χλευάσουν αντί να την μελετήσουν και να την κατανοήσουν προς όφελός τους, δεν είναι να την υποτιμάς.

Αυτών λεχθέντων, απαιτείται να ξεκαθαριστεί ένα επιστημολογικό ζήτημα βαθύτατων προεκτάσεων: Διαφέρει πλήρως από εμάς, δηλαδή τους δυτικούς αναλυτές. Ένα εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του Εναλλακτικές Κοσμοθεωρίες, συγκεκριμένα, είναι ότι εξαρχής υιοθετεί ένα έσχατο λογικό σχήμα, το θεοκεντρικό. Και δεν είναι αγράμματος όπως πολλοί δικοί μας: Γνωρίζει επαρκώς και χρησιμοποιεί δεόντως το γεγονός πως οι αντίστοιχες παραδοχές στην Δύση είναι όχι μόνο επουράνιες -τόσο στην θεοκρατική εκδοχή τους όσο και στην ακόμη συνηθέστερη και πιο χυδαία εκδοχή τους της πολιτικής θεολογίας των υλιστών- ώστε επιδέξια να επιχειρεί να αποδείξει πως εδώ έχουμε εγγενή θεοκρατική τάση και εκεί (στον κόσμο του Ισλάμ) πίστη, περιεκτική ανθρωπολογία, πολιτικό πολιτισμό (θεοκεντρικό) και δημοκρατία. [«επιπρόσθετα, το γεγονός ότι αυτές οι αντιδράσεις άρχισαν να διαδίδονται μεταξύ των πλέον εκβιομηχανισμένων και εκσυγχρονισμένων μουσουλμανικών μαζών αποδεικνύει ότι ούτε οι κοινωνιολογικές και οικονομικές αναλύσεις που σχετίζονται με τις θεωρίες του εκσυγχρονισμού είναι επαρκείς για την κατανόηση και την αποτίμηση αυτής της αντίδρασης. Σήμερα κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι, έπειτα από ένα ορισμένο στάδιο εκβιομηχάνισης και εκσυγχρονισμού, οι μουσουλμανικές μάζες ως σύνολο θα υιοθετήσουν δυτικούς τρόπους σκέψης και ζωής κι αυτό γιατί στην πραγματικότητα το όλο πρόβλημα είναι κάτι παραπάνω από πρόβλημα σταδίου εξέλιξης. Η εν λόγω αντίδραση θα πρέπει να ιδωθεί υπό το πρίσμα του ότι στην πραγματικότητα το Ισλάμ γίνεται αντιληπτό ως μια κοσμοθεωρία (Weltanschauung) εναλλακτική προς τη Δυτική φιλοσοφικοπολιτική παράδοση, και όχι υπό το πρίσμα της «ιδεολογικής αδιαλλαξίας του Ισλάμ έναντι του Δυτικού κόσμου σήμερα»Crone& Hinds, 1986: 110), καθώς οι Μουσουλμάνοι μπορεί εξίσου καλά να κατηγορήσουν τη Δύση για «ιδεολογική αδιαλλαξία». Από την άλλη πλευρά, ορισμένες υπεραπλουστευτικές εξηγήσεις για την ισλαμική αναβίωση έχουν χάσει την αξία τους λόγω της αυξανόμενης ισλαμικής αναβίωσης παρά την ύφεση των παραγόντων στους οποίους βασίζονται αυτές οι εξηγήσεις»] Προχωρεί μάλιστα στο να υποστηρίξει πως η απουσία Εκκλησίας αποκλείει ο Ισλαμικός να καταλήξει σε θεοκρατία. Και σε αυτούς που κατηγορούν τους ισλαμιστές ως φονταμενταλιστές αντιτάσσει:
«όπως θα καταδειχθεί στη συνέχεια, η δικαιολόγηση του κράτους μέσω επιχειρημάτων ότι αποτελεί θεϊκό θεσμό δεν θα πρέπει να συγ­χέεται με το ισλαμικό παράδειγμα της ενότητας μεταξύ της οντολογικής και της πολιτικής σφαίρας, λόγω του ότι η δυτική θεϊκή δικαιολόγηση προϋποθέτει την κατηγορηματική διαφο­ροποίηση της εξουσίας σε κράτος και εκκλησία. Σε αντίθεση με την ισλαμική περίπτωση, στην οποία οι οντολογικές και θρη­σκευτικές αντιλήψεις είναι αυστηρά ενοποιημένες, οι δυτικές δικαιολογήσεις του κράτους ως θεϊκού θεσμού έχουν αναπτυ­χθεί και χρησιμοποιηθεί από κοσμικές εξουσίες, προκειμένου να επιτύχουν την ανεξαρτησία τους από την ανώτατη εξουσία της εκκλησίας. … οι προσπάθειες συγκέντρωσης της ισχύ­ος στα χέρια των μοναρχών δεν δημιούργησαν μια θρησκευ­τικοπολιτική ενότητα όπως αυτή που υπήρχε στην ισλαμική εμπειρία κι αυτό εξαιτίας των παραδειγματικών διαφορών των δύο διαφορετικών κοσμοθεωριών. Αντ’ αυτού, οδήγησαν στην κυριαρχία της εκκοσμίκευσης της πολιτικής ισχύος διότι η Καθολική εκκλησία δεν άφησε τη θρησκευτική εξουσία σε κανέναν άλλο θεσμό, παρά τις θεωρίες περί θεϊκών δικαιωμά­των των βασιλέων και των συνόδων … Δεύτερον, ο τρόπος δικαιολόγησης μέσω της θεολογικής διαφάνειας, γύρω από την πεποίθηση του ταουχίντ, στο Ισλάμ σε μια κοσμολογικοοντολογική σφαίρα, επιτάχυνε τη διαδικα­σία εκλαΐκευσης της πίστης με το να δημιουργήσει μια άμεση σύνδεση μεταξύ οντολογίας και αξιολογίας μέσω επιστημολο­γικής ακρίβειας. Αυτή η οριζόντια εκλαΐκευση της πίστης δημι­ούργησε μια ενοποίηση οντολογικών και πολιτικών αντιλήψε­ων ακόμη και για τις αγράμματες μουσουλμανικές μάζες, χωρίς καμία ανάγκη για έναν κάθετο θρησκευτικό οργανισμό όπως η εκκλησία στον Χριστιανισμό. Αυτό επιτάχυνε τη διαδικασία της λαϊκής δικαιολόγησης μιας ισλαμικής πολιτείας μέσα σε ένα πλαίσιο έντονης εσωτερικής συνέπειας βασισμένης στην οντολογική ιεραρχία. Σε αντίθεση με αυτή την κατάσταση, οι θεολογικές και οι μυστηριακές περιπλοκές γύρω από την εγγύτητα των οντολο­γικών επιπέδων και η εξειδίκευση της θεότητας στον Χριστια­νισμό δημιούργησαν έναν ερμηνευτικό διασκορπισμό μεταξύ μιας θεοκρατικής ελίτ μέσα στον οργανισμό της εκκλησίας και μια απομάκρυνση της δικαιολόγησης από τον λαό μέσω μιας συστηματικής οντολογικής πίστης. Αυτό οδήγησε σε ένα επιστημολογικό αδυνάτισμα της σχέσης μεταξύ θεολογίας και φιλοσοφίας που είχε ως αποτέλεσμα την εκκοσμίκευση της γνώσης και της ζωής. Στη σύγχρονη εποχή, η εν λόγω διαδικα­σία διέκοψε την ασαφή σύνδεση μεταξύ της οντολογικής και της πολιτικής σφαίρας στον Χριστιανισμό, και σχημάτισε ένα θεωρητικό έδαφος για τη δικαιολόγηση του πολιτικού συστή­ματος ανεξάρτητο από την πίστη. … Οι οντολογικοκοσμολογικές αντιλήψεις είναι οι καθοριστι­κοί παράγοντες των τρόπων δικαιολόγησης του κοινωνικο­πολιτικού συστήματος. Η φυσιοκεντρική αντίληψη της σύγ­χρονης εκδοχής του δυτικού παραδείγματος έθεσε τα θεμέλια για τις δικαιολογήσεις υπό το πρίσμα της προέλευσης και των σκοπών του κράτους βάσει των θεωριών της φυσικής κατά­στασης και βάσει των ωφελιμιστικών αρχών της ευτυχίας στον παρόντα κόσμο. Το κορανικό σημασιολογικό πεδίο που απο­τελεί ένα οντολογικοπολιτικό σύνολο εννοιών, διαμορφώνει τον μουσουλμανικό νου κατά τέτοιο τρόπο, ώστε ο τελευταίος να πιστεύει στην αναγκαιότητα μιας κοινωνικοπολιτικής τά­ξης που αντανακλά την κοσμολογική τάξη. … Η πολιτική διαφο­ρά των τρόπων δικαιολόγησης αντιστοιχεί στην αντιληπτική διαφορά μεταξύ φυσιοκεντρικού μηχανισμού και δημιουργη­μένης κοσμολογικής τάξης. Καθώς οι Μουσουλμάνοι θεωρούν ως δεδομένη μια δημιουργημένη κοσμολογική τάξη αντί για μια αυτορρυθμιζόμενη φύση, η αξιολογική σύνδεση μεταξύ οντολογικής και πολιτικής σφαίρας είναι πάντοτε εξαρτημένη από τη θεοκεντρική δομή πίστης προκειμένου να δικαιολο­γήσει το κοινωνικοπολιτικό σύστημα, το οποίο θεωρείται ως τομέας ευθύνης των ανθρώπινων όντων ως αντιβασιλέων του Δημιουργού στην κοσμολογική τάξη. Αυτή η συνοχή μεταξύ οντολογικών, αξιολογικών και πολιτικών αντιλήψεων παρέχει ένα κοινό έδαφος μεταξύ των διαφόρων ομάδων του ισλαμικού παραδείγματος το οποίο μπορούσε να αναπαράγει μια εσω­τερικά συνεπή πολιτική κουλτούρα ανά τους αιώνες …»

Στην βάση αυτή αναπτύσσει την επιστημολογία του, τις θεωρήσεις του και τα σχεδόν προγραμματικά συμπεράσματά του. Δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς, καθότι, η έσχατη λογική που προσδιορίζει θεοκεντρικά ο Προφήτης ενοποιεί τον Θεό, τον άνθρωπο, την ηθική, την πολιτική, την κοινωνικοοικονομική οργάνωση και την κοινωνικοπολιτική οργάνωση. Αυτό περιγράφει με συνέπεια και σύμφωνα με την δική μας επιστημολογία, είναι «στρατευμένος» και βαθύτατα αξιολογικά βεβαρυμμένος. Όσον τον αφορά, όμως, ισχύει το αντίθετο. Κατηγορεί εμάς ότι περιπλεκόμαστε στους «λαβύρινθους των οντολογικών επιπέδων» και ότι αυτός είναι αδιατάραχτος και ακλόνητος. Αυτό απορρέει από την ανάλυσή του και την μεγάλη επιστημολογική αυτοπεποίθησή του.

Για να διασκεδάσω τα γνωστά σλόγκαν των εγχώριων προπαγανδιστών αντιτάσσω ότι στο διακρατικό σύστημα το ζήτημα δεν είναι να «αγαπάμε τον Άλλο» που μας απειλεί, αλλά να κατανοήσουμε την λογική του για να λειτουργήσουμε ορθολογιστικά. Και επειδή παίρνω στα σοβαρά την νεο-Οθωμανική προσέγγιση, το Εναλλακτικές κοσμοθεωρίες επιβεβαιώνει ότι αυτό εμπεριέχει ένα εγγενή και επικίνδυνο αναθεωρητισμό.

Το Στρατηγικό βάθος είναι ήδη ένα πολιτικοστοχαστικό γεγονός. Πιστεύω ότι το Εναλλακτικές κοσμοθεωρίες είναι ακόμη σημαντικότερο. Το νέο βιβλίο συνδυάζοντάς το με το άλλο, ως αναγνώστης και μελετητής ξέρω πλέον πολύ περισσότερα για την απέναντι πλευρά αλλά και τι περισσότερο χρειάζεται για να θεμελιώσω περαιτέρω ένα κείμενο στρατηγικής. Είμαι περίεργος, πάντως, να δω τι θα γράψουν οι θεολόγοι, οι πολιτικοί φιλόσοφοι, οι επιστημολόγοι, οι ιστορικοί, οι ιστορικοί των ιδεών και οι Διαφωτιστές που επιστημονικά μιλώντας τους επιτίθεται κατά μέτωπο. Αναμένω επίσης να το διαβάσουν οι πολιτικοί μας, για να ξέρουν την λογική των ηγετών με τους οποίους μιλάνε. Θέλουν κάτι τέτοιο; Για να είμαι ειλικρινής δεν γνωρίζω αν τους ενδιαφέρει καν.

Τελειώνω λοιπόν συνοψίζοντας ότι το Εναλλακτικές κοσμοθεωρίες αποτελεί το κοσμοθεωρητικό και πνευματικό υπόστρωμα του Στρατηγικού βάθους. Η διεθνής θέση της Τουρκίας, και την προγενέστερη αυτού του βιβλίου πολιτικοστοχαστική αιτιολόγηση του επερχόμενου ύστερου νεο-Οθωμανισμού. Το βιβλίο αποτελεί μια κατά τα άλλα καταπληκτική ανάλυση του ισλαμικού κόσμου τον οποίο συγκρίνει και αντιπαραθέτει με τον Δυτικό. Το βιβλίο είναι πολύ πιο σημαίνων από το Στρατηγικού βάθος αν θέλουμε να ξέρουμε την Τουρκία και τον Ισλαμικό κόσμο και αν θέλουμε να λειτουργούμε ορθολογιστικά στο διπλωματικό πεδίο. Η ανάλυση αυτή επίσης θα αναιρέσει πολλές συναισθηματικές αναλύσεις που ακολούθησαν την δημοσίευση του Στρατηγικού βάθους. Ο Νταβούτογλου, όπως σημείωσα πιο πάνω, όπως όλοι θα διαπιστώσουν, πολιτικοστοχαστικά δεν είναι τυχαίος. Είναι εδραίος σε αυτό που λέει, ξέρει να κάνει άλματα και κυρίως είναι πολιτικά πολύ συναφής. Η ανάγκη επιστημονικών ελέγχων είναι δεδομένη και ο υποφαινόμενος ήδη ετοιμάζει κείμενα που θα αφορούν τις στρατηγικές πτυχές. Το Εναλλακτικές κοσμοθεωρίες, όμως, αγγίζει πολλαπλά γνωστικά πεδία της ιστορίας των ιδεών, της πολιτικής φιλοσοφίας, της θεολογίας και της πολιτικής επιστήμης των διεθνών σχέσεων. Για τους πολιτικούς αναλυτές στα μέσα ενημέρωσης, τώρα, θα καταλάβουν το εξής: Όλοι λέγαμε ότι το νεο-Οθωμανικό εγχείρημα είναι για τους τούρκους ριψοκίνδυνο. Οι ισλαμιστές νεότουρκοι, για να μειώσουν το ρίσκο θα πρέπει να είναι προσεκτικοί και το Εναλλακτικές κοσμοθεωρίες δείχνει πως ξέρει το πεδίο στο οποίο κινείται ως υπουργός εξωτερικών. Μεγάλο πάντως το ρίσκο της Τουρκίας και μεγάλες οι ευκαιρίες των αντιπάλων της Τουρκίας. Είναι και αυτό ένα ακόμη σημαντικό συμπέρασμα.

Υστερόγραφο.
Όσο για τους Νταβουτολάγνους ημέτερους, θα πω το εξής: Δεν έχουν άδικο να θεωρούν τον Νταβούτογλου μεγάλη προσωπικότητα. Πλην, όταν αξιολογικά εμμέσως ή και ευθέως τον στηρίζουν, για να είναι συνεπείς, θα πρέπει να αποδεχθούν την θεοκεντρική λογική του ως επιστημολογική, αξιακή και πολιτική παραδοχή. Για να είναι ακόμη πιο συνεπείς θα μπορούσαν να αλλαξοπιστήσουν, όπως έχουν κάθε δικαίωμα, για να γίνουν μέρος μιας πραγματικά συγκλονιστικής πίστης (εγώ τουλάχιστον αυτό εισπράττω και όπως είπα πιο πάνω βλέπω με δέος την βαθύτητα της θεοκεντρικής πίστης). Όσοι από εμάς θέλουμε να μείνουμε αυτό που οι μουσουλμάνοι ονομάζουν «άπιστος», ας μας αφήσουν ήσυχους να είμαστε αυτό που είμαστε. Ως συγγραφείς δεν μας ενδιαφέρουν. Ούτε βέβαια μας ενδιαφέρουν οι πολεμικές, τα υπονοούμενα, οι μπηχτές και οι δολοφονίες χαρακτήρα.

Αρέσει σε %d bloggers: