Ποια είναι τα νέα δεδομένα, ποιοι είναι οι νέοι στρατηγικοί προσανατολισμοί των μεγάλων δυνάμεων, ποιες οι προϋποθέσεις και τάσεις εντός αυτών των προσανατολισμών; Η Αμερικανική στρατηγική επιχείρηση στην Βενεζουέλα και η σύλληψη του ηγέτη της, οι αξιώσεις επιστροφής της Γροιλανδίας, οι απειλές της Κίνας κατά της Ταϊβάν, η «στρατιωτική επιχείρηση» της Ρωσίας στην Ουκρανία και οι πόλεμοι στην Μέση Ανατολή και σε άλλα μέρη του πλανήτη αποτελούσαν, αν και όχι για όλους, αναμενόμενες εξελίξεις. Αυτό εντός ενός εγγενώς άναρχου διεθνούς συστήματος που Μεταψυχροπολεμικά μετά το 1990 εξελισσόταν σε πολυπολικό και ταυτόχρονα πολυκεντρικό, υπήρχαν ορθολογιστικές επιλογές διακρατικών μορφών διεθνούς διακυβέρνησης οι οποίες, αφενός, θα διασφάλιζαν όλα τα κράτη από κοινούς κινδύνους όπως για παράδειγμα ένα πυρηνικό ολοκαύτωμα, και αφετέρου, θα επιδιωκόταν ένα στρατηγικό modus vivendi ισορροπιών ισχύος και συμφερόντων πλανητικά και περιφερειακά το οποίο δεν θα εξαφάνιζε τα αίτια πολέμου αλλά θα μείωνε τις συγκρούσεις. [βλ. Παθογένειες και αδιέξοδα του σύγχρονου εθνοκρατοκεντρικού συστήματος, διεθνής διακυβέρνηση και κίνδυνος, μεταξύ άλλων, πυρηνικού ολοκαυτώματος https://wp.me/p3OqMa-2YF ] Κάτι τέτοιο, βέβαια, δεν θα ήταν εύκολο, θα ήταν ένα δύσκολο στοίχημα. Μεγάλη ευθύνη για ένα τέτοιο προσανατολισμό έφεραν οι Ηνωμένες Πολιτείες ως η συντριπτικά ισχυρότερη πλανητική δύναμη. Αντί ενός τέτοιοι ορθολογιστικού προσανατολισμού (βλ. πιο κάτω ορισμό της έννοιας ορθολογισμός στην στρατηγική ανάλυση) είχαμε τόσο δημιουργία διλημμάτων ασφαλείας στο κέντρο της Ευρώπης όσο και ανελέητους καταστροφικούς «ανθρωπιστικούς βομβαρδισμούς» στις περιφέρειες που προκάλεσαν και συνεχίζουν να προκαλούν αστάθεια και αβάστακτες κακουχίες σε εκατομμύρια ανθρώπους. Τα αίτια αυτών των άσκοπων και ανορθολογικών αποφάσεων που επιπλέον οδήγησαν τις ΗΠΑ σε υπερεπέκταση, κορυφώθηκαν προς τα μέσα της τέταρτης Μεταψυχροπολεμικής δεκαετίας όταν άλλαξε η πολιτική ηγεσία στις ΗΠΑ. Εν τω μεταξύ το διεθνές σύστημα είναι ήδη εν πολλοίς πολυπολικό και πολυκεντρικό ενώ νέα φαινόμενα απόρροια τεχνολογικών εξελίξεων δημιουργούν μεγάλους κινδύνους για όλα τα κράτη. Επιχειρώντας να κατανοήσουμε το πως εξελίσσονται τα πράγματα απαιτεί περιγραφή και ερμηνεία αξιολογικά στερημένη και αποφυγή αλμάτων συλλογισμών και προφητειών. Είναι απρόβλεπτο το πως θα σταθεροποιηθεί το διεθνές σύστημα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Αυτό που μπορεί να γίνει’ είναι να τυγχάνει περιγραφής ο στρατηγικός προσανατολισμός, οι προϋποθέσεις εντός αυτού του προσανατολισμού και οι τάσεις που ορατά και καταμαρτυρούμενα εκκολάπτονται. Ένα εγχείρημα που έτσι προσανατολίστηκε είναι ο συλλογικός τόμος «|Το διεθνές σύστημα σε ιστορική μετάβαση. 21 αναλύσεις για τις αναδυόμενες προκλήσεις» (Εκδ. Ποιότητα) https://piotita.gr/product/to-diethens-sistima-se-istoriki-metav/ + https://wp.me/p3OqMa-3PMπου κυκλοφόρησε τέλος Δεκεμβρίου του 2025 (βλ. συγγραφείς και περιεχόμενα στο τέλος)
Το διεθνές σύστημα σε ιστορική μετάβαση. 21 αναλύσεις για τις αναδυόμενες προκλήσεις (Εκδ. Ποιότητα) https://piotita.gr/product/to-diethens-sistima-se-istoriki-metav/ + https://wp.me/p3OqMa-3PM
Το κείμενο για την «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» των ΗΠΑ και διαβαθμισμένη εκτενέστερη εκδοχή που διέρρευσε οδηγούν σε σημαντική αλλαγή των στρατηγικών προσανατολισμών και των επιδιώξεων και ως εκ τούτου απαιτούν ψύχραιμη και αξιολογικά ουδέτερη περιγραφή και ερμηνεία. Η μεταβατική φάση τριών δεκαετιών των Ευρωατλαντικών σχέσεων έληξε και δρομολογήθηκαν ήδη «εναλλακτικά σχέδια αποφάσεων», δηλαδή των «contingency plans» των επιτελείων από τα οποία ανά πάσα στιγμή η εκάστοτε πολιτική ηγεσία επιλέγει αυτό που εκτιμά ότι εκπληρώνει τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα Αμερικανικά εθνικά συμφέροντα.
Ποια είναι τα νέα δεδομένα, ποιοι είναι οι νέοι προσανατολισμοί και ποιες οι προϋποθέσεις και τάσεις εντός αυτών των προσανατολισμών; Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα είναι μείζονος σημασίας για όλα τα κράτη. Συντομογραφικά ακολουθούν αναφορές για την νέα αφετηρία των στρατηγικών προσανατολισμών που ενώ αναμενόταν από καιρό δρομολογήθηκαν μετά την αλλαγή πολιτικής εξουσίας στις ΗΠΑ.
Πρώτον, ήδη βρισκόμαστε σε διπολικό σύστημα ΗΠΑ-Κίνας και ο νέος προσανατολισμός θέτει ως κύριο στόχο της ανάσχεση της Κίνας. Ταυτόχρονα, εκκολάπτονται πολλές εναλλακτικές αποφάσεις για το επερχόμενο πολυπολικό διεθνές σύστημα οι σχέσεις της Αμερικής με την Ρωσία και Ινδία είναι πρωτεύουσας σημασίας.
Δεύτερον, το διεθνές σύστημα εξελίσσεται σε πολυπολικό αλλά ήδη είναι και πολυκεντρικό, με την έννοια ότι υπάρχουν πλέον πολλά κράτη μεσαίας και ανερχόμενης ισχύος. Τέτοια κράτη μεσαίας ισχύος είναι για παράδειγμα η Τουρκία αλλά εν πολλοίς και Ευρωπαϊκά κράτη όπως η Γερμανία και η Ιταλία.
Τρίτον, ενώ μετά το 1990 και επί τρεις δεκαετίες πολλοί προβληματίζονταν για το πως θα εξελιχθούν οι Ευρωατλαντικές σχέσεις, το κείμενο για την Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ συμπεριλαμβανομένων πτυχών της εκτενέστερης εκδοχής που διέρρευσε λίγες μέρες μετά προδιαγράφουν τον προσανατολισμό και τις εναλλακτικές πιθανές εκδοχές μιας νέας δομής. Χαρακτηριστικά, μεταξύ αυτών που διέρρευσαν είναι το λεγόμενο «Core 5», δηλαδή τις ΗΠΑ, την Κίνα, την Ρωσία, την Ινδία και την Ιαπωνία (δεν συμπεριλαμβάνει Ευρωπαϊκές δυνάμεις και ενδεχομένως αποσκοπεί στην συγκρότηση άτυπου Συμβουλίου Ασφαλείας.
Τέταρτο, τα προαναφερθέντα τα οποία καταμαρτυρούμενα αφορούν ένα ολοζώντανο και από καιρό επικίνδυνα εξελισσόμενο πολυπολικό και πολυκεντρικό διεθνές σύστημα απαιτούν αποφυγή γνωμών, εκτιμήσεων ιδεολογικά ή κομματικά προσκολλημένων και κρατικές αποφάσεις που όχι μόνο θα επιδιώξουν εκπλήρωση των εθνικών συμφερόντων αλλά για λιγότερο ισχυρά κράτη στις περιφέρεις θα διασφαλίσουν την κρατική ασφάλεια ή ακόμη και την κρατική επιβίωση.
Τα πιο πάνω και πολλά άλλα, εκτιμάται -δεν μπορούν να αναφερθούν όλα σε ένα σύντομο κείμενο όπως το παρόν αλλά συνιστάται η ανάγνωση του δημοσιευμένου σχετικά σύντομου κειμένου «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» των ΗΠΑ-, αφορούν όχι μόνο βραχυπρόθεσμες εξελίξεις και γεγονότα αλλά πολύ περισσότερο τις επιδιωκόμενες μακροπρόθεσμες δομές, ισορροπίες δυνάμεων και συμφερόντων και πιθανών νέων ή μεταρρυθμισμένων διεθνών θεσμών.
Αναμφίβολα τόσο το νέο κείμενο των ΗΠΑ όσο και καταμαρτυρούμενες στάσεις, ελιγμοί και αποφάσεις της Ουάσιγκτον και των μεγάλων δυνάμεων του υπό εκκόλαψη πολυπολικού διεθνούς συστήματος δείχνουν τους νέους στρατηγικούς προσανατολισμούς που δεν μπορεί να είναι οι ίδιοι με αυτούς των τριών Μεταψυχροπολεμικών δεκαετιών. Στην συνέχεια, μπορούμε να αναφερθούμε σε μερικές πτυχές των Ευρωατλαντικών σχέσεων που αφορούν την καταμαρτυρούμενη Μεταψυχροπολεμική πραγματικότητα η οποία μετά το 2025 έστω και καθυστερημένα και σε αντίθεση με εξόφθαλμα ανορθολογικές στάσεις και αποφάσεις του πρόσφατου παρελθόντος οδηγούν σε σημαντικές πλανητικές και περιφερειακές ανακατατάξεις. Στο σημείο αυτό ίσως είναι χρήσιμο να διευκρινιστούν τρεις πτυχές.
Πρώτον, στην στρατηγική ανάλυση όταν αναφερόμαστε σε «ορθολογισμό» ή «ανορθολογισμό» δεν σχετίζεται με αξιολογικά αποφασισμένες στάσεις και αποφάσεις αλλά σε υπολογισμούς και εκτιμήσεις πάνω στην πλάστιγγα κόστους/οφέλους εναλλακτικών αποφάσεων που αφορούν τα εθνικά συμφέροντα του ενδιαφερόμενου κράτους. Τα ορθολογικά κινούμενα κράτη επιδιώκουν εκείνα με όρους εθνικών συμφερόντων επιλέγουν αποφάσεις που προκαλούν περισσότερο όφελος και λιγότερο ή καθόλου κόστος.
Δεύτερο, πάνω στην πλάστιγγα αυτή οι μεγάλες δυνάμεις, θα λέγαμε όλες ανεξαιρέτως οι ηγεμονικές δυνάμεις, αποφασίζουν ανελέητα και αδίστακτα με μοναδικό κριτήριο τα ηγεμονικά τους συμφέροντα που αφορούν πρωτίστως τις στρατηγικές των άλλων ηγεμονικών δυνάμεων.
Τρίτο, παρά το ότι πολλά λέγονταν μετά το 1990 περί παγκοσμιοποίησης και ενός επερχόμενου πλανήτη υλιστικά εξομοιωμένου και εξισωμένου, το σύγχρονο διεθνές σύστημα είναι αυτό που ορίστηκε στον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ το 1945, το οποίο, καθώς προχωράμε εδραιώνεται ολοένα και περισσότερο ως ένα εθνοκρατοκεντρικό σύστημα δύο εκατοντάδων κυρίαρχων κρατών διαφορετικής πολιτισμικής ιδιοσυστασίας, διαφορετικού μεγέθους, διαφορετικών ρυθμών ανάπτυξης και διαφορετικής ισχύος. Αυτή είναι η πραγματικότητα και τα βιώσιμα κράτη λειτουργούν και αποφασίζουν με όρους εθνικών συμφερόντων.
Με καταμαρτυρούμενους όρους διεθνούς συστήματος όπως μόλις σκιαγραφήθηκαν, τίθενται καίρια ερωτήματα που αφορούν τα ευρωπαϊκά κράτη συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Με δεδομένη την νομική και θεσμική δομή της ΕΕ όπως εξελίχθηκε Μεταπολεμικά, τι σημαίνουν ολοφάνερες πλέον επερχόμενες αλλαγές στις Ευρωατλαντικές σχέσεις αλλά και στο ευρύτερο διεθνές σύστημα;
Αυτό είναι ένα εύλογο ερώτημα επειδή μετά τις δεδηλωμένες και εμπράγματα ολοφάνερες αλλαγές των στρατηγικών προσανατολισμών της Αμερικής που επηρεάζουν δραστικά την Ευρώπη, ουκ ολίγοι συνεχίζουν να εδράζουν θέσεις, απόψεις και προτεινόμενες στρατηγικές και οικονομικές αποφάσεις πάνω σε παρωχημένες παραδοχές περί ύπαρξης ή δυνατότητας ύπαρξης μιας περίπου πλήρως ενοποιημένης Ευρώπης που θα αποκτήσει ανεξάρτητη Ευρωπαϊκή άμυνα και ανεξάρτητη διπλωματία που θα αναβαθμίσει την ΕΕ εντός ενός πλανήτη που κινείται με καταιγιστικούς ρυθμούς προς νέες πλανητικές και περιφερειακές ισορροπίες.
Ενώ εύκολες απαντήσεις δεν υπάρχουν, κανείς μπορεί να μνημονεύσει γεγονότα και πραγματικότητες που δεν συνεκτιμήθηκαν επαρκώς Μεταψυχροπολεμικά, ιδιαίτερα εάν ληφθεί υπόψη η μεγάλη αστάθεια στην Κεντρική Ευρώπη και στις σχέσεις με την Ρωσία αλλά και «υποβόσκοντα ζητήματα» που υπήρχαν εξαρχής και που την δεκαετία του 1990 αναδείχθηκαν έντονα και επικίνδυνα. Αυτά τα «υποβόσκοντα ζητήματα» σχετίζονται τόσο με τις Αμερικανικές Μεταψυχροπολεμικές επιλογές όσο και με τον ρόλο και την θέση της Γερμανίας και της Βρετανίας που όπως γνωρίζουμε με το Brexit αποχώρησε από την ΕΕ.
Κατ’ αρχάς, αρχίζοντας από το τελευταίο ζήτημα, η αργοπορημένη ένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου στην τότε ΕΟΚ και το Brexit από την ΕΕ όπως εξελίχθηκε αφορούσαν την «ειδική σχέση» με τις ΗΠΑ. Επί αιώνες η Βρετανική στρατηγική συμπλέοντας πλήρως με τις ΗΠΑ λειτουργούσε εξισορροπητικά όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των άλλων κρατών της ηπειρωτικής Ευρώπης, κάτι το οποίο συνεχίστηκε μετά το Brexit. Όμως, ιδιαίτερα Μεταψυχροπολεμικά, οι ανορθολογικοί επεμβατικοί προσανατολισμοί της Αμερικανικής στρατηγικής που προκάλεσαν υπερεπέκταση, μεγάλη αστάθεια και διλήμματα ασφαλείας, δεν οδήγησαν σε νέες συμφέρουσες για όλους πλανητικές και περιφερειακές ισορροπίες ισχύος και συμφερόντων αλλά σε περιφερειακούς πολέμους που εντάθηκαν την τέταρτη δεκαετία μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Γράφοντας για το νυν και το επερχόμενο διεθνές σύστημα, τονίζεται και υπογραμμίζεται ότι, δεν αναφερόμαστε σε κάποια ιδεατή κατάσταση επίγειου παραδείσου αλλά σε είδος modus vivendi πλανητικών και περιφερειακών ισορροπιών ισχύος και συμφερόντων που θα ευνοούσε περισσότερη σταθερότητα και αποφυγή φρικτών κινδύνων όπως το ενδεχόμενο ενός πυρηνικού ολοκαυτόματος. Τα Ευρωπαϊκά κράτη, ένα έκαστο ή συλλογικά ως ΕΕ, πως κινήθηκαν τις τέσσερεις τελευταίες δεκαετίες ως προς αυτά τα μεγάλα ζητήματα; Απλουστεύοντας θα λέγαμε ότι σύρθηκαν μέσα στον χείμαρρο των Αμερικανικών αντιφάσεων και αντιθέσεων που η Ουάσιγκτον μετά το 2025 επιχειρεί —πιθανό το ίδιο θα είχαμε εάν άλλη ήταν η εξουσία— να διαχειριστεί ή και να «συμμαζέψει» περιορίζοντας τους κινδύνους και υιοθετώντας νέους προσανατολισμούς εντός ενός ήδη διαμορφωμένου πολυπολικού και ταυτόχρονα πολυκεντρικού διεθνούς συστήματος.
Δεύτερον, ανεξάρτητα της Βρετανικής στρατηγικής —και ολοφάνερα οι σχέσεις Λονδίνου–Ουάσιγκτον αλλάζουν και αυτές ριζικά μετά το 2025— τα δύο μεγαλύτερα στρατηγικά ζητήματα της Ευρώπης Μεταπολεμικά ήταν οι στρατηγικές σχέσεις με την Ρωσία και το «Γερμανικό ζήτημα» (που οι περισσότεροι ορίζουν ως «Γερμανικό πρόβλημα»). Δεν θα αναφερθούμε στους δύο παγκόσμιους πολέμους αλλά με μεγάλη συντομία επειδή αναλύονται εκτενώς αλλού σε συγκεκριμένα Μεταπολεμικά και Μεταψυχροπολεμικά γεγονότα.
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο η κρατούσα άποψη ήταν ο κατακερματισμός της Γερμανίας σε εκατοντάδες μικρές τοπικές διοικήσεις. Τελικά μια κύρια πτυχή της Ατλαντικής Συμμαχίας ήταν η ενσωμάτωση της Δυτικής Γερμανίας και ο πλήρης έλεγχος των Γερμανικών επιτελείων από το ΝΑΤΟ. Το 1989-92 εν μέσω επανένωσης που συντελέστηκε με την πτώση του τείχους του Βερολίνου και συσκέψεων των ηγετών της Βρετανίας και Γαλλίας για παρεμπόδισή ακόμη και με στρατιωτικά μέσα της δημιουργίας μιας νέας ισχυρής ενωμένης Γερμανίας, διαδοχικά είχαμε τα εξής για τα οποία κανείς μπορεί να βρει αναλύσεις σε εκτενέστερα κείμενα:
α) Δημιουργία της ΟΝΕ το 1991-2 για να «δεθεί η Γερμανία με νομισματικά δεσμά» όταν οι αντίπαλοι που στο δημοψήφισμα πήραν 49.3% των ψήφων απαντούσαν ότι «θα δέσετε ένα γίγαντα με νομισματικές κλωστές».
β) Οι ΗΠΑ οι οποίες παρακολουθούσαν διακριτικά αυτά τα κατά τα άλλα τραγικά γεγονότα δέχθηκαν να αποφασισθεί συνέχιση το ΝΑΤΟ το 1995 και να επαναληφθούν οι έλεγχοι των Γερμανικών επιτελείων κάτι που συνεχίζει να ισχύει.
γ) Ενώ πολλοί στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ υποστήριζαν προσέγγιση της Ρωσίας με νομικούς, θεσμικούς και οικονομικούς όρους η Αμερικανική στρατηγική εξελισσόταν και ο όρος συνέχισης του ΝΑΤΟ ήταν αφενός η επέκταση στο κέντρο της Ευρώπης και η συνοδοιπορία των Ευρωπαίων στις επεμβάσεις.
ε) Η Γερμανία εν τω μεταξύ, και ενώ ένα ιστορικό ζήτημα για τους άλλους ήταν οι πιθανές στρατηγικές συγκλίσεις Βερολίνου-Μόσχας, προχώρησε σε ενεργειακές συνεργασίες μεγάλης έκτασης με την Ρωσία (επικεφαλής της διαχείρισής τους ήταν πρώην Καγκελλάριος).
στ) Σταδιακά με κύριο ζήτημα την Ουκρανία οξύνθηκαν οι αντιπαλότητες με την Ρωσία, αθετήθηκαν συμφωνίες εκατέρωθεν και το 2022 είχαμε έναρξη ενός κυριολεκτικά άσκοπου και τραγικού πολέμου στο κέντρο της Ευρώπης που συνεχίζετε προκαλώντας εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες και που δημιούργησε κινδύνους έναρξης μιας πυρηνικής κλιμάκωσης που θα οδηγήσει πυρηνικό ολοκαύτωμα.
Καταληκτικά και συνοψίζοντας σε αναφορά με την Ευρώπη και τα Ευρωατλαντικά ζητήματα, κάθε ουσιαστική συζήτηση απαιτείται να συνεκτιμά, σταθμίζει και εξετάζει με σοβαρότητα ζητήματα όπως τα εξής:
Πρώτον, η Αμερικανική στρατηγική άλλαξε ριζικά και αναμφίβολα ανεπίστροφα ανεξαρτήτως πολιτικής εξουσίας στην Ουάσιγκτον
Δεύτερον, ολοφάνερα οι ΗΠΑ προσεγγίζουν την Μόσχα με κριτήριο τις πλανητικές και περιφερειακές ισορροπίες.
Τρίτον και συναφές, οι ΗΠΑ επιδιώκουν τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Τέταρτον, για μια σειρά λόγων και αιτίων όπως εξελίχθηκαν και σε συνάρτηση με τις επιδιωκόμενες σχέσεις με περιφερειακά κράτη στο πλαίσιο των πλανητικών ισορροπιών που επιδιώκει η Ουάσιγκτον δρομολογούνται δραστικές αλλαγές των Ευρωατλαντικών θεσμών και σχέσεων.
Πέμπτο και συναφές, ενώ δεν αποκλείεται μια πολύ μεγάλη αλλαγή η Αμερική αφενός έχει συμφέρον να ασκεί εποπτεία στην «μεταρρυθμισμένη» ΕΕ και αφετέρου αυτό το επιδιώκει (βλέπε πιο πάνω «Core 5») «διαίρει και βασίλευε» σε βαθμό που ενδέχεται να ευνοεί έξοδο από την ΕΕ μερικών κρατών.
Έκτο, οι ενδο-ευρωπαϊκές διχόνοιες και διαιρέσεις δεν είναι μόνο αυτές που εκδηλώνονται το 2025 αλλά πολύ περισσότερες με κύριες τον ρόλο και την θέση της Γερμανίας συν αναπόφευκτα και πολλοί ορατοί ή αθέατοι σκοποί όσον αφορά τις σχέσεις του κάθε ενός κράτους ξεχωριστά με τις ΗΠΑ, την Ρωσία, την Κίνα και άλλες δυνάμεις.
Έβδομο, στην Ευρώπη αλλά και ευρύτερα ενώ τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα είναι απρόβλεπτα —και επειδή υπήρξε αργοπορία πέραν των 3 δεκαετιών— η υιοθέτηση ορθολογιστικών αποφάσεων εντός και μεταξύ των κρατών είναι ένα πολύ δύσκολο στοίχημα.
Όγδοο, επίγειος παράδεισος ποτέ δεν θα υπάρξει αλλά η Ιθάκη του ταξιδιού όλων των κρατών απαιτεί ορθή εκτίμηση των εθνοκρατοκεντρικών προϋποθέσεων του 21ου αιώνα που αφορούν κράτη διαφορετικού μεγέθους, ισχύος, πλούτου και ανάπτυξης, των αιτιών πολέμου και της σημασίας του ρόλου τις εξισορροπητικής ισχύος εντός ενός διεθνούς συστήματος όπου οι στρατηγικές ανακατατάξεις κάθε είδους είναι εξελίσσονται με πρωτόγνωρα καταιγιστικούς ρυθμούς.
ΟΝΟΜΑΤΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΚΑΙ ΤΙΤΛΟΙ ΔΟΚΙΜΙΩΝ
Το διεθνές σύστημα σε ιστορική μετάβαση. 21 αναλύσεις για τις αναδυόμενες προκλήσεις – www.piotita.gr – https://piotita.gr/product/to-diethens-sistima-se-istoriki-metav/
ΠΡΟΛΟΓΟΣ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΗΦΑΙΣΤΟΣ 19
1η ΕΝΟΤΗΤΑ. ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ. Κεντρικές τάσεις του διεθνούς συστήματος
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Το παγκόσμιο γεωπολιτικό περιβάλλον
ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ν. ΛΙΤΣΑΣ. To θεωρητικό πλαίσιο της νέας συστημικής συνθήκης: Ο πολυμερικός διπολισμός και οι σύγχρονες πολιτικές αναγκαιότητες
ΓΙΑΝΝΗΣ Α. ΣΤΙΒΑΧΤΗΣ. Η διαχείριση των μεγάλων δυνάμεων και η πολυπολική διεθνής τάξη
ΧΡΗΣΤΟΣ ΖΙΩΓΑΣ. Tο υπό διαμόρφωση διεθνές σύστημα
εν μέσω ηγεμονικών ανταγωνισμών και διευθετήσεων
ΡΕΒΕΚΚΑ Γ. ΠΑΙΔΗ. Η μεγάλη επιρροή των πελατειακών σχέσεων των κρατών: Από το μονοπώλιο της πατρωνίας στην πολυπλεγμένη τάξη
2η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΥΡΑΣΙΑΤΙΚΟΙ ΠΟΛΟΙ ΙΣΧΥΟΣ: ΚΙΝΑ, ΙΝΔΙΑ
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Η ανάδυση της Κίνας ως στρατηγικού ανταγωνιστή: Από την περιθωριοποίηση στην ολοκληρωτική ισχύ
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ ‒ ΣΠΥΡΙΔΩΝ Α. ΡΟΥΚΑΝΑΣ. Η στρατηγική ανάδειξης της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία: Από την αύξηση της οικονομικής ισχύος στην επιδίωξη παγκόσμιας ηγεμονίας
ΚΩΣΤΑΣ Α. ΛΑΒΔΑΣ. Ο μετα-μονοπολικός πολυκεντρισμός και η ανάδυση της Ινδίας
ΕΥΑΓΟΡΑΣ Λ. ΕΥΑΓΟΡΟΥ. Η ανάδυση της Ινδίας σε ένα μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον: Οι ινδικές στρατηγικές επιδιώξεις και οι ανταγωνισμοί ισχύος
3η ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΑ
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οι τουρκικοί στρατηγικοί προσανατολισμοί στο αναδυόμενο πολυπολικό και ταυτό- χρονα πολυκεντρικό διεθνές σύστημα επί διακυβέρνησης Ρ. Τ. Ερντογάν
ΜΑΡΚΟΣ Ι. ΤΡΟΥΛΗΣ. Η τήξη των πάγων στην Αρκτική ως εφαλτήριο γεωστρατηγικών εξελίξεων στην ευρασιατική περίμετρο και ο διττός ρόλος της Τουρκίας
4η ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑ
ΜΑΙΡΗ ΜΠΟΣΗ. Η τρομοκρατία και οι μεταλλάξεις της στο νέο διεθνές σύστημα. Κρατικοί και μη κρατικοί δρώντες (non state actors)
5η ΕΝΟΤΗΤΑ. ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
ΑΝΔΡΕΑΣ Ν. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Η πρόκληση της τεχνητής νοημοσύνης για τις διεθνείς σχέσεις
ΕΛΕΝΗ Ι. ΚΑΨΟΚΟΛΗ. Η αντιμετώπιση της Ξένης Πληροφοριακής Χειραγώγησης και Παρέμβασης από την Ευρωπαϊκή Ένωση
6η ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΙ/ΜΕΤΑ-ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΤΑΞΗ
ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΚΡΗΣ. Οι έννοιες Großraum, Reich και «Νόμος της Γης» στη ρεαλιστική πολιτική οντολογία του Carl Schmitt: Γεωπολιτικές, κρατικές και διεθνολογικές όψεις
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΙΚΕΛΗΣ. Quo vadis διεθνές σύστημα; Αναστοχαστική αναδρομή στην κατά Παναγιώτη Κονδύλη πλανητική πολιτική
7η ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ – ΟΗΕ
ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΕΡΡΑΚΗΣ. Γίνεται «διεθνής τάξη με βάση κανόνες» χωρίς διεθνές δίκαιο;
ΓΡΗΓΟΡΗΣ Ι. ΤΣΑΛΤΑΣ. ΟΗΕ: 80 χρόνια μετά. Κίνδυνος παγκόσμιας αποσταθεροποίησης. Σε υποχώρηση ο σε- βασμός των βασικών αρχών και η εφαρμογή των κανόνων του διεθνούς δικαίου
ΕΙΡΗΝΗ ΧΕΙΛΑ. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) σήμερα: Από την αποδοχή στην κριτική.
www.piotita.gr – https://piotita.gr/product/o-diethens-sistima-se-istoriki-metav/
ΠΛΗΡΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Το διεθνές σύστημα σε ιστορική μετάβαση. 21 αναλύσεις για τις αναδυόμενες προκλήσεις
ΠΡΟΛΟΓΟΣ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΗΦΑΙΣΤΟΣ 19
1η ΕΝΟΤΗΤΑ. ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ. Κεντρικές τάσεις του διεθνούς συστήματος
1. Ο διεθνής καταμερισμός ισχύος………………………………………………………………….25
2. Ομαδοποιήσεις των κρατών………………………………………………………………………..27
3. Σύγχρονες μέθοδοι πολέμου και διεθνών αντιπαραθέσεων……………………………. 32
4. Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………… 33
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Το παγκόσμιο γεωπολιτικό περιβάλλον
Περίληψη…………………………………………………………………………………………………….. 35
Εισαγωγή…………………………………………………………………………………………………….. 35
Μέρος 1: Το γενικό πλαίσιο ……………………………………………………………………………36
1. Το υβριδικό διεθνές σύστημα……………………………………………………………………..36 2. Η πρωτοκαθεδρία του έθνους-κράτους: COVID-19………………………………………39
Μέρος 2: Οι μεγάλες δυνάμεις ………………………………………………………………………..40
ΗΠΑ:ηπαγκόσμιαπρωτοκαθεδρίακαιπωςνατηχάσετε………………………………40
Κίνα: καθ’ οδόν προς την πρωτιά; ……………………………………………………………….42
Αναλύοντας νηφάλια τη Ρωσία…………………………………………………………………..44
Οιυπόλοιποι……………………………………………………………………………………………. 45
Συμπεράσματα:συνέπειεςγιατηνΕλλάδα…………………………………………………..47
Βιβλιογραφία ……………………………………………………………………………………………….48
ΣΠΥΡΙΔΩΝ Ν. ΛΙΤΣΑΣ. To θεωρητικό πλαίσιο της νέας συστημικής συνθήκης: Ο πολυμερικός διπολισμός και οι σύγχρονες πολιτικές αναγκαιότητες
1. Πρόλογος………………………………………………………………………………………………..51
2. Η παρατήρηση της τάσης των διεθνών εξελίξεων…………………………………………. 53
3. Η έννοια της πολικότητας σε διεθνοσυστημική αποτύπωση…………………………… 57
4. Το νέο διπολικό σύστημα με πολυμερικές διαστάσεις…………………………………… 59
4.1. Ο ανολοκλήρωτος μονοπολισμός …………………………………………………………59
4.2. O πολυεπίπεδος πολυπολισμός …………………………………………………………….60
5. Η συστημική μετάβαση προς τον πολυμερικό διπολισμό…… 63
5.1. Ο ρόλος της πανδημίας………………………………………………………………………..63
5.2. Ο ρόλος του πολέμου φθοράς……………………………………………………………….65
6. Ο Ρωσοουκρανικός πόλεμος………………………………………………………………………68
7. Ο Ισραηλινοϊσλαμικός πόλεμος………………………………………………………………….72
8. Πολυμερικός διπολισμός……………………………………………………………………………74
9. Επίλογος………………………………………………………………………………………………….76
ΓΙΑΝΝΗΣ Α. ΣΤΙΒΑΧΤΗΣ. Η διαχείριση των μεγάλων δυνάμεων και η πολυπολική διεθνής τάξη
Περίληψη …………………………………………………………………………………………………….79
1. Εισαγωγή…………………………………………………………………………………………………80
2. Το θεωρητικό πλαίσιο της ανάλυσης…………………………………………………………..80
3. Οι μεγάλες δυνάμεις και η αναδυόμενη πολυπολική διεθνής τάξη………………….. 83
4. Ηισορροπίαισχύος…………………………………………………………………………………..86
5. Η διαχείριση των μεγάλων δυνάμεων………………………………………………………….87
6. Η πολυπολική διεθνής τάξη: ισορροπία ισχύος ή το σύστημα μεγάλων δυνάμεων;………………………………………………………………………………………………..90
7. Συμπεράσματα…………………………………………………………………………………………98
Βιβλιογραφία ……………………………………………………………………………………………….99
ΧΡΗΣΤΟΣ ΖΙΩΓΑΣ. Tο υπό διαμόρφωση διεθνές σύστημα
εν μέσω ηγεμονικών ανταγωνισμών και διευθετήσεων
Περίληψη……………………………………………………………………………………………………103
1. Εισαγωγή………………………………………………………………………………………………..103
2. Το πρώιμο μεταψυχροπολεμικό διεθνές σύστημα………………………………………..104
3. Το αναδυόμενο διεθνές σύστημα………………………………………………………………108
4. Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………..114
Βιβλιογραφία………………………………………………………………………………………………116
ΡΕΒΕΚΚΑ Γ. ΠΑΙΔΗ. Η μεγάλη επιρροή των πελατειακών σχέσεων των κρατών: Από το μονοπώλιο της πατρωνίας στην πολυπλεγμένη τάξη
Περίληψη……………………………………………………………………………………………………117
Εισαγωγή………………………………………………………………………………………………..117
Πελατειακές σχέσεις ανάμεσα σε κράτη: ιστορία, χαρακτηριστικά και δρώντες.. 119
2.1. Κράτη-πάτρωνες………………………………………………………………………………122
2.2. Κράτη-πελάτες…………………………………………………………………………………124
Η εξέλιξη των σχέσεων κράτους-πάτρωνα και κράτους-πελάτη σε μια μεταβαλλόμενη διεθνή τάξη ………………………………………………………………….125
Τρεις τάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια…… 132
4.1. Δίκτυα σχέσεων κράτους-πάτρωνα και κράτους-πελάτη από κάτω προς
τα πάνω……………………………………………………………………………………………132
4.2. Ένας πελάτης σε πολλά ανταγωνιστικά δίκτυα πατρωνίας………………………136
4.3. Μεσαίες δυνάμεις ως πάτρωνες ασφάλειας και πάροχοι εξοπλισμών:
το παράδειγμα της Τουρκίας………………………………………………………………137
Συμπεράσματα…………………………………………………………………………………………138
2η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΥΡΑΣΙΑΤΙΚΟΙ ΠΟΛΟΙ ΙΣΧΥΟΣ: ΚΙΝΑ, ΙΝΔΙΑ
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Η ανάδυση της Κίνας ως στρατηγικού ανταγωνιστή: Από την περιθωριοποίηση στην ολοκληρωτική ισχύ
Εισαγωγή………………………………………………………………………………………………..141
Η εξέλιξητηςυψηλής στρατηγικής και των εθνικών συμφερόντων της
Κίνας (1949-σήμερα). Από την ειρηνική ανάδυση στην εθνική αναγέννηση……149
Η υψηλή στρατηγική της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας υπό την ηγεσία του
Μάο Τσετούνγκ: ιδεολογική στόχευση, στρατηγική ανασφάλεια και ανάπτυξη κρατικής ισχύος (1949-1976)…………………………………………………………………… 153
4. ΗυψηλήστρατηγικήτουΝτενγκΣιαοπίνγκ:ρεαλισμός,εσωτερική ανασυγκρότηση και ελεγχόμενη εξωστρέφεια……………………………………………..157
5. Η υψηλή στρατηγική της Κίνας (1990-2008):διαστάσεις, στόχοι, μέσα και αποτελέσματα…………………………………………………………………………………………161
6. Η υψηλή στρατηγική του Σι Τζινπίνγκ: πολιτικοί στόχοι, μέσα και αποτελέσματα…………………………………………………………………………………………166
6.1. Οι θεμελιώδεις πυλώνες του στρατηγικού οικοδομήματος του Σι Τζινπίνγκ.. 168
6.1.1. Ενίσχυση της εθνικής ισχύος……………………………………………………..168
6.1.2. Πολιτισμική αναγέννηση και ιδεολογική επανεθνικοποίηση………….169
6.1.3. Κοινωνική αρμονία και οικονομική σταθερότητα…………………………169
6.1.4. Οικολογική βιωσιμότητα και περιβαλλοντική πολιτική…………………169
7. Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………..174
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ ‒ ΣΠΥΡΙΔΩΝ Α. ΡΟΥΚΑΝΑΣ. Η στρατηγική ανάδειξης της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία: Από την αύξηση της οικονομικής ισχύος στην επιδίωξη παγκόσμιας ηγεμονίας
Περίληψη……………………………………………………………………………………………………177
1. Εισαγωγή……………………………………………………………………………………………….177
2. Κινεζικοίπροσανατολισμοίσταπεδίατωνστρατηγικώνσχέσεωνκαιτης οικονομίας……………………………………………………………………………………………….180
3. Ηεξέλιξητηςγεωοικονομικήςπροσαρμογήςκαιτηςπολιτικής
αναδιαμόρφωσης ……………………………………………………………………………………185
4. Η σχέση εμπορίου, ρευστότητας και χρέους μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ………………187
5. Η σχέση ανάμεσα στη νομισματική ισχύ και στην παγκόσμια ηγεμονική φιλοδοξία: μελέτες περιπτώσεων………………………………………………………………190
Μελέτη περίπτωσης του Πακιστάν…………………………………………………………..190
Η περίπτωση της Σρι Λάνκα ως εμβληματικό παράδειγμα της λεγόμενης διπλωματίας του χρέους…………………………………………………………………………192
Η περίπτωση του Τζιμπουτί…………………………………………………………………….193
6. Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………..195
Βιβλιογραφία ……………………………………………………………………………………………..196
ΚΩΣΤΑΣ Α. ΛΑΒΔΑΣ. Ο μετα-μονοπολικός πολυκεντρισμός και η ανάδυση της Ινδίας
Περίληψη …………………………………………………………………………………………………..201 1. Εισαγωγή………………………………………………………………………………………………. 201
2. Θεωρητικό πλαίσιο: οι έννοιες και η Ινδία…………………………………………………..205
3. Η ανάδυση της Ινδίας……………………………………………………………………………….211
4. Το Νέο Δελχί στο υβριδικό διεθνές σύστημα ………… ……………….. 218
5. Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………..224
ΕΥΑΓΟΡΑΣ Λ. ΕΥΑΓΟΡΟΥ. Η ανάδυση της Ινδίας σε ένα μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον: Οι ινδικές στρατηγικές επιδιώξεις και οι ανταγωνισμοί ισχύος
Περίληψη……………………………………………………………………………………………………229
Εισαγωγή……………………………………………………………………………………………….229
Δυνάμεις καιαδυναμίες της Ινδίας……………………………………………………………..230
2.1. Η ινδική οικονομία ……………………………………………………………………………231
2.2. Ο στρατιωτικός συντελεστής ισχύος…………………………………………………….233
2.3. Ινδική ήπια ισχύς ……………………………………………………………………………….234
2.4. Αδυναμίες και περιορισμοί του ινδικού κράτους………… 235
Άξονες της εξωτερικής πολιτικής της Ινδίας: Προοπτικές και προβλήματα…….. 237
3.1. Οι σχέσεις της Ινδίας με την Κίνα…………………………………………………………241
3.2. Οι σχέσεις της Ινδίας με τις ΗΠΑ…………………………………………………………243
3.3. Οι σχέσεις της Ινδίας με τη Ρωσία………………………………………………………..245
3.4. Η αντιπαράθεση της Ινδίας με το Πακιστάν…………………………………………..247
3.5. Οι σχέσεις της Ινδίας με τα ασθενέστερα γειτονικά της κράτη………………….248
3.5.1. Οι σχέσεις της Ινδίας με το Μπαγκλαντές…………………………………….248
3.5.2. Οι σχέσεις της Ινδίας με τη Σρι Λάνκα…………………………………………250
3.5.3. Οι σχέσεις της Ινδίας με το Νεπάλ……………………………………………….252
3.5.4. Οι σχέσεις της Ινδίας με το Μπουτάν……………………………………………253
Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………..254
3η ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΑ
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οι τουρκικοί στρατηγικοί προσανατολισμοί στο αναδυόμενο πολυπολικό και ταυτό- χρονα πολυκεντρικό διεθνές σύστημα επί διακυβέρνησης Ρ. Τ. Ερντογάν
1. Εισαγωγή………………………………………………………………………………………………..257
2. Hδιεθνήςτάξηυπόαμφισβήτηση………………………………………………………………259
3. Ητουρκικήηγεσίακαιηστρατηγικήνοοτροπίατης…………………………………….263
3.1. Στρατηγικός σχεδιασμός: από το δόγμα Νταβούτογλου στον «Αιώνα
της Τουρκίας»…………………………………………………………………………………..263
3.2. Εσωτερικό περιβάλλον και τουρκική στρατηγική………………………………….266
4. Ημετάβασηστοπολυπολικόσύστημακαιοιστρατηγικέςεπιλογέςτης Άγκυρας…………………………………………………………………………………………………269
4.1. Η εμφάνιση του πολυπολικού συστήματος και η Τουρκία……………………….269
4.2. Από τη στρατηγική εξισορρόπησης στις ηγεμονικές επιδιώξεις… 273
4.2.1. Σχέσεις με μεγάλες δυνάμεις: από την εξάρτηση στην αποστασιοποίηση και στην αυτονόμηση………………………………………273
4.2.2. Σχέσεις με μεσαίες και περιφερειακές δυνάμεις: περιστασιακές συγκλίσεις και αποκλίσεις συμφερόντων προς τον ηγεμονισμό……….276
4.2.3. Σχέσεις με μικρά κράτη και μη κρατικούς δρώντες: παροχή προστασίας, πειθαναγκασμός και επιθετικότητα για την εγκαθί-
δρυση ηγεμονίας ………………………………………………………………………282
4.3. Η συμμετοχή στους διεθνείς οργανισμούς και η στρατηγική αξία τους……… 288
5. Συμπεράσματα…………………………………………………………………………………………291
Βιβλιογραφία ……………………………………………………………………………………………..294
ΜΑΡΚΟΣ Ι. ΤΡΟΥΛΗΣ. Η τήξη των πάγων στην Αρκτική ως εφαλτήριο γεωστρατηγικών εξελίξεων στην ευρασιατική περίμετρο και ο διττός ρόλος της Τουρκίας
Περίληψη……………………………………………………………………………………………………297
1. Εισαγωγή……………………………………………………………………………………………….298
2. Θεωρητικέςυπομνήσεις……………………………………………………………………………299
3. ΚλιματολογικάκαιγεωπολιτικάδεδομέναόσοναφοράτηνΑρκτική……………..305
4. Τουρκικήγεωστρατηγική…………………………………………………………………………308
5. Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………..314
Βιβλιογραφία ……………………………………………………………………………………………..315
4η ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑ
ΜΑΙΡΗ ΜΠΟΣΗ. Η τρομοκρατία και οι μεταλλάξεις της στο νέο διεθνές σύστημα. Κρατικοί και μη κρατικοί δρώντες (non state actors)
1. Αποτυπώνοντας το σύγχρονο τοπίο της τρομοκρατικής βίας………………………… 319
2. Τα κυρίαρχα ΜΜΕ ως φίλτρο νομιμοποίησης της βίας…………… 327
3. Η διακυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τράμπ 330
4. Η χρηστική διάσταση της ισλαμικής τρομοκρατίας ως εφαλτήριο για την
περιφερειακή επικυριαρχία της Τουρκίας …………………………………………………..333
5. Αντίεπιλόγου…………………………………………………………………………………………338
5η ΕΝΟΤΗΤΑ. ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
ΑΝΔΡΕΑΣ Ν. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Η πρόκληση της τεχνητής νοημοσύνης για τις διεθνείς σχέσεις
Περίληψη……………………………………………………………………………………………………341
1. Εισαγωγή……………………………………………………………………………………………….341
2. Περίτεχνητήςνοημοσύνης……………………………………………………………………….344
3. ΑνοίγονταςτοΚουτίτηςΠανδώρας:ταιδιαίτεραχαρακτηριστικά
της τεχνητής νοημοσύνης …………………………………………………………………………346
4. Οιεπιπτώσειςτηςτεχνητήςνοημοσύνηςστιςδιεθνείςσχέσεις…………354
5. Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………..360
Βιβλιογραφία ……………………………………………………………………………………………..361
ΕΛΕΝΗ Ι. ΚΑΨΟΚΟΛΗ. Η αντιμετώπιση της Ξένης Πληροφοριακής Χειραγώγησης και Παρέμβασης από την Ευρωπαϊκή Ένωση
Περίληψη……………………………………………………………………………………………………367
1. Εισαγωγή……………………………………………………………………………………………….368
2. Η αντίληψη της ΕΕ για τη FIMI…………………………………………………………………370
3. Οι μέθοδοι εφαρμογής της FIMI………………………………………………………………..373
4. Παραδείγματα δραστηριοτήτων FIMI………………………………………………………..378
5. Η ευρωπαϊκή θεσμική αντιμετώπιση του φαινομένου FIMI…………………………..384
6. Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………..393
Βιβλιογραφία………………………………………………………………………………………………394
6η ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΙ/ΜΕΤΑ-ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΤΑΞΗ
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΠΑΪΠΑΗΣ. Νέα δεξιά και παγκόσμια τάξη: Η άνοδος του ριζοσπαστικού συντηρητισμού
Περίληψη……………………………………………………………………………………………………403
1. Εισαγωγή……………………………………………………………………………………………….403
2. Συντηρητισμός, αντίδραση και ριζοσπαστικός συντηρητισμός………………………405
3. Ο διεθνής, ετερόκλητος και αντιφατικός χαρακτήρας της Νέας Δεξιάς……………410
4. Αμφισβητώντας τη φιλελεύθερη διεθνή τάξη………………………………………………414
5. Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………..418
Βιβλιογραφία………………………………………………………………………………………………419
ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΚΡΗΣ. Οι έννοιες Großraum, Reich και «Νόμος της Γης» στη ρεαλιστική πολιτική οντολογία του Carl Schmitt: Γεωπολιτικές, κρατικές και διεθνολογικές όψεις……………………..423
Βιβλιογραφία………………………………………………………………………………………………441
ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΙΚΕΛΗΣ. Quo vadis διεθνές σύστημα; Αναστοχαστική αναδρομή στην κατά Παναγιώτη Κονδύλη πλανητική πολιτική
Περίληψη……………………………………………………………………………………………………447
Εισαγωγή……………………………………………………………………………………………….447
2. Οντολογικά προλεγόμενα…………………………………………………………………………450
3. To κατά Κονδύλη «πλανητικό»…………………………………………………………………453
4. Συμπεράσματα………………………………………………………………………………………..461
Βιβλιογραφία………………………………………………………………………………………………465
7η ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ – ΟΗΕ
ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΕΡΡΑΚΗΣ. Γίνεται «διεθνής τάξη με βάση κανόνες» χωρίς διεθνές δίκαιο;
I. Σκιαγραφώντας διεθνείς εξελίξεις και εθνικές επιλογές: αναδιατάσσοντας
διεθνείς σχέσεις και τη διεθνή κοινότητα. Τα όρια μιας «αναθεώρησης»…………. 469
II. Το αποτύπωμα της δυστοπίας. Διαπιστώσεις, απειλές…………… .472
III. Η τυπική ζωτικότητα των κανόνων διεθνούς δικαίου και διεθνής πρακτική…… 477
IV. Η νέα αισθητική της διεθνούς δικαιοταξίας και οι απειλές της.
Διεθνής έννομη τάξη – διεθνές δίκαιο/«διεθνής τάξη με βάση κανόνες».
Μια κανονιστική «αταξία» δίπλα/παράλληλα με τη νομιμότητα
του διεθνούς δικαίου;………………………………………………………… 480
V. Η διαλεκτική του αφηρημένου «συνώνυμου» ή της «αναίρεσης» του διεθνούς δικαίου ως πολιτική του «εθνικού (αμερικανικού/άλλου) συμφέροντος»………..483
VI. Αντίσυμπερασμάτων…………………………………………………………………………….485
ΓΡΗΓΟΡΗΣ Ι. ΤΣΑΛΤΑΣ. ΟΗΕ: 80 χρόνια μετά. Κίνδυνος παγκόσμιας αποσταθεροποίησης. Σε υποχώρηση ο σε- βασμός των βασικών αρχών και η εφαρμογή των κανόνων του διεθνούς δικαίου….489
ΕΙΡΗΝΗ ΧΕΙΛΑ. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) σήμερα: Από την αποδοχή στην κριτική
1. Εισαγωγή………………………………………………………………………………………………499
2. Εξωτερική πολιτική και ΗνωμέναΈθνη………………………………………………..502
3. Ο ΟΗΕ στον στρόβιλο των γεωπολιτικών αντιπαραθέσεων…………… 504
4. Τομέλλοντουπολυμερισμούσεένανκόσμοπολυκρίσεων…………………..506
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ…………………………………………………………………………… 513
ΟΝΟΜΑΤΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ. ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΑ
- Ευαγόρου Ευαγόρας
- Ζιώγας Χρήστος
- Καψοκόλη Ελένη.
- Κολιόπουλος Κωνσταντίνος
- Λάβδας Κωνσταντίνος
- Λιαρόπουλος Ανδρέας
- Λίτσας Σπυρίδων
- Μακρής Σπύρος
- Μικέλης Κυριάκος
- Μπόση Μαίρη
- Παιδή Ρεβέκκα
- Παϊπάης Βασίλης
- Παναγιωτόπουλος Παναγιώτης
- Παπασωτηρίου Χαράλαμπος
- Περάκης Στέλιος
- Ραπτόπουλος Νικόλαος
- Ρουκανάς Σπυρίδων
- Στιβαχτής Γιάννης
- Τρούλης Μάρκος
- Τσάλτας Γρηγόρης
- Τσιριγώτης Διονύσης
- Χειλά Ειρήνη
www.piotita.gr – https://piotita.gr/product/to-diethens-sistima-se-istoriki-metav/
Μερικές συναφείς αναρτήσεις για το πως εξελίσσεται το διεθνές σύστημα
· Παθογένειες και αδιέξοδα του σύγχρονου εθνοκρατοκεντρικού συστήματος, διεθνής διακυβέρνηση και κίνδυνος, μεταξύ άλλων, πυρηνικού ολοκαυτώματος https://wp.me/p3OqMa-2YF
· ΤΟ ΕΘΝΟΚΡΑΤΟΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ. Παθογένειες, αδιέξοδα, αίτια, πολιτικός στοχασμός. Μεταμοντέρνος εθνομηδενισμός versus Έθνος και Πολιτισμός (Εκδόσεις Ποιότητα) https://wp.me/p3OqMa-2IW
· Διεθνής πολιτική τον 21ο αιώνα και η επιτάχυνση των στρατηγικών διενέξεων μεταξύ των ηγεμονικών δυνάμεων. https://wp.me/p3OqMa-2QP
- Εθνικός πολιτισμός, εθνική ιδιοσυστασία, μεταφυσική πίστη, δημοκρατία και ελευθερία https://wp.me/p3OqMa-2KJ
- Η Οδύσσεια των ανθρώπων, των κρατών και του κόσμου καθώς κινούμαστε βαθύτερα στον 21ο αιώνα εν μέσω κληρονομημένων παθογενειών και αδιεξόδων. https://wp.me/p3OqMa-2Jm
- Φύλο, εκμηχάνιση, τεχνολογία, πολιτικός πολιτισμός, πολιτική υπόσταση και δημοκρατικές βαθμίδες https://wp.me/p3OqMa-304
- ΤΟ ΕΘΝΟΚΡΑΤΟΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ. Παθογένειες, αδιέξοδα, αίτια, πολιτικός στοχασμός. Μεταμοντέρνος εθνομηδενισμός versus Έθνος και Πολιτισμός (Εκδόσεις Ποιότητα). Σελίδα βιβλίου Εκδότη: https://piotita.gr/?p=41774
- «Το Θουκυδίδειο Παράδειγμα ανάλυσης της διεθνούς πολιτικής και η προσανατολιστική προσέγγιση» https://wp.me/p3OqMa-2LM
- Άνθρωπος, εθνοκράτος, εθνικοί πολιτισμοί και διεθνής πολιτική καθώς κινούμαστε βαθύτερα στον 21ο αιώνα https://wp.me/p3OqMa-3g4
Παρατίθενται «μερικές» ακόμη αναρτημένες παρεμβάσεις. Δοκίμια και άρθρα που αντλούν κυρίως από δημοσιευμένα βιβλία.
ΝΤΕ ΓΚΟΛ: «Η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομηθεί από μερικούς αρεοπαγίτες τεχνοκράτες, απάτριδες και ανεύθυνους» https://wp.me/p3OqMa-3zU
ΗΠΑ, ΕΕ, Ευρωπαϊκή άμυνα, Γαλλία, Γερμανία και το πολυπολικό διεθνές σύστημα https://wp.me/p3OqMa-3ti
Η ανάλυση της διεθνούς (και ευρωπαϊκής) πολιτικής είναι το αντίστοιχο της ιατρικής. Λάθος διάγνωση λάθος θεραπεία βλάβες ή θάνατος. https://wp.me/p3OqMa-1Zx
INTEGRATION https://cg.turkmas.uoa.gr/index.php/cg/article/view/130/142και https://www.academia.edu/43789753/EUROSTRATEGICS_REVISITED_THE_BIG_EUROPEAN_STATES_STRATEGIC_CULTURES_IN_HISTORICAL_AND_CONTEMPORARY_CONTEXT_AND_EUROPEAN_INTEGRATION_Panayiotis_Ifestos_Professor_of_International_Relations_and_Strategic_Studies
Η ένταξη στην ΟΝΕ προανήγγειλε τα μνημόνια. «Ευρώπη των πατρίδων» versus θεωρήματα, ιδεολογήματα και ουτοπίες https://wp.me/p3OqMa-1Eb
Κραδασμοί των πλανητικών και Ευρωπαϊκών τεκτονικών πλακών https://wp.me/p3OqMa-1E2
Brexit: Ορατές και αθέατες στρατηγικές προεκτάσεις και οι διαχρονικές σχέσεις της Βρετανίας με της ΗΠΑ. https://wp.me/p3OqMa-1DN https://www.huffingtonpost.gr/entry/brexit-orates-kai-atheates-strateyikes-proektaseis_gr_5dc7cabbe4b0fcfb7f67b925?a3d
ΘΡΥΜΜΑΤΙΣΜΕΝΟΣ ΓΥΑΛΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ: Τα περί «πολλών ευρωπαϊκών ταχυτήτων» εν μέσω καταιγιστικών στρατηγικών εξελίξεων και κεκτημένης ταχύτητας ουτοπικών παρακρούσεων https://wp.me/p3OlPy-236
ONE και ΕΕ: Η μεταρρύθμιση είναι αναγκαία αλλά ποιος την κάνει; https://wp.me/p3OlPy-1WQ
ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ ΠΑΝΩ ΣΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΣΥΝΝΕΦΑ ΜΕ ΤΑ ΕΚΤΡΟΧΙΑΣΜΕΝΑ ΟΧΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΛΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΤΑΧΥΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΕ ΜΕΤΑΒΑΣΗ http://wp.me/p3OlPy-1vV
«ΕΥΡΩΠΗ ΠΟΛΛΩΝ ΤΑΧΥΤΗΤΩΝ»: ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΦΩΤΙΑ – ΑΝΟΙΓΕΙ ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΠΑΝΔΩΡΑΣ; https://piotita.gr/2017/03/07/%cf%80-%ce%ae%cf%86%ce%b1%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%82-%ce%b5%cf%85%cf%81%cf%89%cf%80%ce%b7-%cf%80%ce%bf%ce%bb%ce%bb%cf%89%ce%bd-%cf%84%ce%b1%cf%87%cf%85%cf%84%ce%b7%cf%84%cf%89%ce%bd/
ΟΙ ΘΑΜΩΝΕΣ ΤΟΥ ΡΑΓΙΣΜΕΝΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟΥ «ΓΥΑΛΙΝΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΩΝ ΒΡΥΞΕΛΛΩΝ» ΚΟΙΜΟΥΝΤΑΙ ΤΟΝ ΑΞΥΠΝΗΤΟ. ΣΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΜΕ ΚΑΠΟΙΑ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ http://wp.me/p3OlPy-1sg
ΠΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΒΑΒΕΛ (μεταμοντέρνος) στην ΕΕ. Αφορμή για επισημάνσεις περί νέων Σοδόμων και Γομόρρων ή περί της ανάγκης αλλαγής Παραδείγματος. http://wp.me/p3OqMa-1iz
Εθνοκράτος versus ωφελιμιστικός διεθνισμός και τα παρωχημένα θολά ιδεολογικά Βασίλεια συμπεριλαμβανομένης της αδιέξοδης πλέον Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης https://wp.me/paSdey-1kW
ΝΤΕ ΓΚΟΛ, ΤΣΟΡΤΣΙΛ, ΘΑΤΣΕΡ: Πίσω στα θεμελιώδη. Με εισαγωγή Π. Ήφαιστος http://wp.me/p3OlPy-1ju
ΠΕΡΙ «ΕΥΡΩΣΚΕΠΤΙΚΙΣΜΟΥ ΤΟ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ» VERSUS ΠΟΛΙΤΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ή ΤΟ BREXIT ΩΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΑΝΑΓΚΑΙΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ http://wp.me/p3OlPy-1jj http://wp.me/p3OqMa-1ck
ΒΡΕΤΑΝΙΑ, BREXIT – ΕΕ: ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΣΕ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΜΙΑΣ ΕΕ Η ΟΠΟΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟ 1992 ΚΑΘΕΤΑΙ ΠΑΝΩ ΣΕ ΚΙΝΟΥΜΕΝΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΕΙΣΜΙΚΕΣ ΠΛΑΚΕΣ
Βρετανία, Brexit – ΕΕ: Μια σχέση σε μετάβαση μιας ΕΕ η οποία μετά το 1992 κάθεται πάνω σε κινούμενες σεισμικές πλάκες.
ΕΕ σε μετάβαση και οι κινούμενες στρατηγικές σεισμικές πλάκες. http://wp.me/p3OlPy-1jg
THS BREXIT EKEI BREXIT ΠΟΥ ΕΊΝΑΙ TO BREXIT https://www.facebook.com/groups/USAHistDiplStrat/permalink/976607629150513/
EE: ΤΟ «ΙΔΕΑΛΙΣΤΙΚΟ» ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΕΙ ΤΟ ΠΑΡΟΝ, ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΝΕΚΡΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΔΑΡΒΙΝΟΥ http://wp.me/p3OlPy-1gC – http://wp.me/p3OqMa-19E
Η ΑΒΑΣΤΑΚΤΗ ΕΛΑΦΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΤΕΧΝΟΣΦΑΙΡΑΣ http://wp.me/p3OlPy-134
Ευρωπαϊκή ένωση: Πρότυπο της εθνοκρατοκεντρικού κόσμου ή μιας υπερκρατικής δεσποτείας;* https://piotita.gr/2014/12/25/%ce%b5%cf%85%cf%81%cf%89%cf%80%ce%b1%cf%8a%ce%ba%ce%ae-%ce%ad%ce%bd%cf%89%cf%83%ce%b7-%cf%80%cf%81%cf%8c%cf%84%cf%85%cf%80%ce%bf-%ce%b5%ce%bd%cf%8c%cf%82-%ce%b5%ce%b8%ce%bd%ce%bf%ce%ba%cf%81%ce%b1/
Περισσότερη ή λιγότερη Ευρώπη; Απάντηση: Όση πρέπει σύμφωνα με την εθνοκρατοκεντρική της φύση http://wp.me/p3OlPy-PI
Η παρακμή της πολιτικής σκέψης και το θολό ιδεολογικό βασίλειο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης https://piotita.gr/2014/07/21/%cf%84%ce%bf-%ce%b8%ce%bf%ce%bb%cf%8c-%ce%b9%ce%b4%ce%b5%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ba%cf%8c-%ce%b2%ce%b1%cf%83%ce%af%ce%bb%ce%b5%ce%b9%ce%bf-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b5%cf%85%cf%81%cf%89%cf%80/
ΟΝΕ: Ο μηχανισμός της καταστροφής και έγκαιρες προειδοποιήσεις
http://wp.me/p3OlPy-CS https://piotita.gr/2014/07/21/%ce%bf%ce%bd%ce%b5-%ce%bf-%ce%bc%ce%b7%cf%87%ce%b1%ce%bd%ce%b9%cf%83%ce%bc%cf%8c%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%ba%ce%b1%cf%84%ce%b1%cf%83%cf%84%cf%81%ce%bf%cf%86%ce%ae%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%ad/
Η Ευρώπη σε Σταυροδρόμι: Οι προϋποθέσεις μιας Εθνοκρατοκεντρικής ΕΕ
Θα επιβιώσει ή δεν θα επιβιώσει η ΕΕ; https://piotita.gr/2014/04/26/%ce%b8%ce%b1-%ce%b5%cf%80%ce%b9%ce%b2%ce%b9%cf%8e%cf%83%ce%b5%ce%b9-%ce%ae-%ce%b4%ce%b5%ce%bd-%ce%b8%ce%b1-%ce%b5%cf%80%ce%b9%ce%b2%ce%b9%cf%8e%cf%83%ce%b5%ce%b9-%ce%b7-%ce%b5%ce%b5/
Η Ευρώπη στην κόψη του ξυραφιού; Τα «υποκείμενα πολιτικά και στρατηγικά νοσήματα.» https://piotita.gr/2020/05/02/%cf%80-%ce%ae%cf%86%ce%b1%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%82-%ce%b7-%ce%b5%cf%85%cf%81%cf%8e%cf%80%ce%b7-%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%ba%cf%8c%cf%88%ce%b7-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%be%cf%85%cf%81%ce%b1/
Τα περί «πολλών ευρωπαϊκών ταχυτήτων» εν μέσω καταιγιστικών στρατηγικών εξελίξεων και κεκτημένης ταχύτητας ουτοπικών παρακρούσεων https://piotita.gr/2018/09/29/%cf%80-%ce%ae%cf%86%ce%b1%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%82-%cf%84%ce%b1-%cf%80%ce%b5%cf%81%ce%af-%cf%80%ce%bf%ce%bb%ce%bb%cf%8e%ce%bd-%ce%b5%cf%85%cf%81%cf%89%cf%80%ce%b1%cf%8a%ce%ba%cf%8e%ce%bd/
Π. Ήφαιστος, ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ ΠΑΝΩ ΣΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΣΥΝΝΕΦΑ ΜΕ ΤΑ ΕΚΤΡΟΧΙΑΣΜΕΝΑ ΟΧΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΛΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΤΑΧΥΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΕ ΜΕΤΑΒΑΣΗ https://piotita.gr/2017/03/27/%cf%80-%ce%ae%cf%86%ce%b1%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%82-%cf%80%ce%b5%cf%81%cf%80%ce%b1%cf%84%cf%89%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%83-%cf%80%ce%b1%ce%bd%cf%89-%cf%83%cf%84%ce%b1-%ce%b5%cf%85%cf%81%cf%89%cf%80/
ΚΟΙΝΩΝΙΟΚΕΝΤΡΙΚΗ VERSUS ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ή ΕΘΝΟΚΡΑΤΟΚΕΝΤΡΙΚΗ VERSUS ΔΙΕΘΝΙΣΤΙΚΗ / «ΚΟΣΜΟΠΟΛΙΤΙΚΗ»
ΟΙ ΘΑΜΩΝΕΣ ΤΟΥ ΡΑΓΙΣΜΕΝΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟΥ «ΓΥΑΛΙΝΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΩΝ ΒΡΥΞΕΛΛΩΝ» ΚΟΙΜΟΥΝΤΑΙ ΤΟΝ ΑΞΥΠΝΗΤΟ. ΣΕ ΑΝΑΦΟΡΑ ΜΕ ΚΑΠΟΙΑ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ https://piotita.gr/2017/02/14/%ce%bf%ce%b9-%ce%b8%ce%b1%ce%bc%cf%89%ce%bd%ce%b5%cf%83-%cf%84%ce%bf%cf%85-%cf%81%ce%b1%ce%b3%ce%b9%cf%83%ce%bc%ce%b5%ce%bd%ce%bf%cf%85-%ce%b8%ce%b5%cf%81%ce%bc%ce%bf%ce%ba%ce%b7%cf%80%ce%b9%ce%bf/
«ΕΥΡΩΠΗ ΠΟΛΛΩΝ ΤΑΧΥΤΗΤΩΝ»: ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΦΩΤΙΑ – ΑΝΟΙΓΕΙ ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΠΑΝΔΩΡΑΣ; https://piotita.gr/2017/03/07/%cf%80-%ce%ae%cf%86%ce%b1%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%82-%ce%b5%cf%85%cf%81%cf%89%cf%80%ce%b7-%cf%80%ce%bf%ce%bb%ce%bb%cf%89%ce%bd-%cf%84%ce%b1%cf%87%cf%85%cf%84%ce%b7%cf%84%cf%89%ce%bd/
Κατηγορίες:Brexit, EE, Hans Morgenthau, πρόεδρος Τραμπ, πυρηνική ισχύς, πόλεμος, στρατηγική ανάλυση, συμμαχίες, Ήφαιστος, Ήφαιστος, άρθρα, Διεθνής πολιτική, Διεθνής πολιτική οικονομία, ΕΕ, Εθνική Στρατηγική, ΗΠΑ, Ιθάκη
Παναγιώτης Ήφαιστος - Panayiotis Ifestos 