Κινούμενοι βαθύτερα στον 21ο αιώνα και καθώς εξελίσσεται η διεθνής πολιτική πλανητικά και περιφερειακά, προβλέψεις δεν ενδείκνυνται. Αυτό επειδή αναρίθμητα ενίοτε ορατά και άλλοτε αθέατα κριτήρια και ρευστοί παράγοντες επηρεάζουν την έκβαση των ανταγωνισμών και των πολεμικών αναμετρήσεων. Εν τούτοις, κανείς μπορεί να αναφερθεί στην μεγάλη εικόνα των στρατηγικών προσανατολισμών και στις διαμορφωτικές προϋποθέσεις που εκκολάπτονται. Υπό αυτό το πρίσμα, οι σχέσεις των ΗΠΑ με την Ευρώπη θα συνεχίσουν να βρίσκονται σε μετάβαση για πολλούς ακόμη μήνες, ίσως και για πολλά χρόνια η ακόμη και δεκαετίες. Λέμε «θα συνεχίσουν» επειδή οι δηλώσεις, οι αποφάσεις και οι ελιγμοί του προέδρου των ΗΠΑ το 2025 και 2026 αφορούν την διαμόρφωση νέων ισορροπιών ισχύος και συμφερόντων των ηγεμονικών δυνάμεων πλανητικά, περιφερειακά και στο επίπεδο των Ευρωατλαντικών σχέσεων. Είναι μείζονος σημασίας να γίνεται αντιληπτό και κατανοητό ότι οι στάσεις και αποφάσεις του προέδρου Τραμπ μετά το 2025 επιτάχυναν και όξυναν τις ηγεμονικές εξισορροπητικές προσεγγίσεις της Μεταψυχροπολεμικής ιστορικής φάσης. Πιο συγκεκριμένα, οι δομικές αλλαγές που έφερε το τέλος του Ψυχρού πολέμου την δεκαετία του 1990 και η συνεπακόλουθη αλλαγή των διεθνών συσχετισμών πλανητικά και περιφερειακά, απαιτούσαν επαναπροσδιορισμό των ισορροπιών ισχύος και συμφερόντων όσο και μεταρρυθμίσεις στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας, της στρατηγικής των μεταπολεμικών Ευρωατλαντικών και Ευρωπαϊκών θεσμών.
Το γεγονός ότι δεν υπήρξαν συντεταγμένες στρατηγικές και θεσμικές μεταρρυθμιστικές αποφάσεις ανασύνταξης των Ευρωατλαντικών σχέσεων και των Ευρωατλαντικών και Ευρωπαϊκών θεσμών οφείλεται σε πολλούς παράγοντες οι οποίοι τις τρεις τελευταίες δεκαετίες καταμαρτυρούνται αδιάλειπτα. Η σωστή θέαση της μεγάλης εικόνας και των προϋποθέσεων που εκκολάπτονται είναι προϋπόθεση κατανόησης των καθημερινών εξελίξεων. Μεταξύ άλλων:
α) Μετά το τέλος του Ψυχρού πολέμου και επί τρεις περίπου δεκαετίες δεν υπήρξαν στρατηγικές πρωτοβουλίες —κύριο βάρος για πρωτοβουλίες είχαν οι ΗΠΑ ως η ισχυρότερη Μεταψυχροπολεμική δύναμη— για νέες πλανητικές και περιφερειακές ισορροπίες ισχύος και συμφερόντων μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων του αναδυόμενου πολυπολικού και ταυτόχρονα πολυκεντρικού διεθνούς συστήματος. Το ίδιο επίσης όσον αφορά την λήψη αποφάσεων για προχωρημένες μορφές διακρατικής διακυβέρνησης σε πεδία κοινών κινδύνων και κοινών προβλημάτων. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο κίνδυνος πυρηνικού ολοκαυτώματος και ανανέωση ή και ενίσχυση των Συνθηκών.
β) Οι Μεταψυχροπολεμικές Αμερικανικές επεμβάσεις που αποσταθεροποίησαν δραστικά πολλές περιφέρειες, δημιούργησαν προϋποθέσεις κατάλυσης πολλών κρατών και δημιούργησαν εκατομμύρια νεκρών και προσφύγων —με αποκορύφωση των άσκοπο, αχρείαστο για όλους και τραγικό πόλεμο της Ουκρανίας και αντίστοιχα το 2026-26 τον εν εξελίξει ακόμη πιο εκτεταμένο πόλεμο στην Μέση Ανατολή— καταμαρτύρησαν το γεγονός ότι οι Ευρωατλαντικές σχέσεις αλλά και ευρύτερα οι διεθνείς σχέσεις συνεχίζουν να βρίσκονται σε μια ρευστή μετάβαση που απαιτεί δύσκολους στρατηγικούς, πολιτικούς και θεσμικούς επαναπροσδιορισμούς μεταξύ της Αμερικής και της Ευρώπης, μεταξύ των μελών της ΕΕ, μεταξύ Δύσης και Ανατολικής Ευρώπης και υπό ένα ευρύτερο πρίσμα μεταξύ των πολλών πλέον μεγάλων δυνάμεων.
γ) Ενόψει αλλαγών των στρατηγικών προσανατολισμών της νέας Αμερικανικής ηγεσίας μετά το 2025 οι οποίοι με ριζοσπαστικές εξισορροπητικές προσεγγίσεις πασιφανώς επιδιώκουν ευνοϊκές για τις ΗΠΑ ισορροπίες ισχύος και συμφερόντων εντός του αναδυόμενου πολυπολικού συστήματος πολλών ηγεμονικών δυνάμεων, για ακόμη μια φορά και εντονότερα καταμαρτυρήθηκε ότι δεν υπήρχαν οι προϋποθέσεις για συλλογικές στρατηγικές θέσεις και αποφάσεις της, ΕΕ, οι οποίες, για αντικειμενικούς λόγους είναι αναγκαίο θα επαναπροσδιορίσουν ριζικά τις Ευρωατλαντικές σχέσεις και τους Ευρωατλαντικούς θεσμούς. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη την κατάλυση των Ευρωατλαντικών θεσμών αλλά την δημιουργία προϋποθέσεων για μεταρρυθμίσεις και νέους θεσμούς.
δ) Οι οποιεσδήποτε αποφάσεις για στρατηγικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις απαιτούν ορθή θέαση των στρατηγικών, πολιτικών, νομικών και θεσμικών προϋποθέσεων εντός του επί μακρόν αναμενόμενου πολυπολικού και ταυτόχρονα πολυκεντρικού διεθνούς συστήματος του 21 αιώνα. Πολυπολικό με την έννοια πολλών ηγεμονικών δυνάμεων κατόχων πυρηνικής ισχύος και πολυκεντρικό με την έννοια πολλών κρατών μεσαίας και ανερχόμενης ισχύος.
ε) Μεταψυχροπολεμικά, σε πεδία ζητημάτων όπως οι δρόμοι του εμπορίου και ενεργειακών πόρων Μεταψυχροπολεμική αστάθεια κατέστησε ανέφικτες ή δύσκολες τις αποφάσεις δημιουργίας δομών και εδραίωσης συμφωνιών που εκπληρώνουν τα εθνικά συμφέροντα σε αυτά τα κρίσιμης σημασίας ζητήματα.
Εάν εστιάσουμε το ενδιαφέρον στην Ευρώπη και στις Ευρωατλαντικές σχέσεις θα μπορούσαν να τονιστούν τρία καίριας σημασίας ζητήματα:
1) Ο ρόλος της ΕΕ στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας χωρίς το ΝΑΤΟ ή στα πλαίσια μιας μεταρρυθμισμένης Ατλαντικής Συμμαχίας.
2) Οι σχέσεις της Δυτικής Ευρώπης και ευρύτερα της Δύσης με την Ρωσία οι οποίες, σχέσεις, με δεδομένη την ανερχόμενη ισχύ των Ανατολικών μεγάλων δυνάμεων και ιδιαίτερα της Κίνας επηρεάζουν δραστικά τις πλανητικές στρατηγικές ισορροπίες.
3) Ο ρόλος της Ευρώπης στην επίλυση δύσκολων περιφερειακών ζητημάτων όπως της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής.
Ο ρόλος της ΕΕ στους τομείς της άμυνας και της Ασφάλειας πάντα ήταν και συνεχίζει να είναι ένα εξ αντικειμένου δύσκολο ζήτημα. Ένα σημαντικό συμπέρασμα πολλών αναλύσεών μας σε εκτενέστερα κείμενα είναι ότι «η ΕΕ είναι ένας οικονομικός και νομικός γίγαντας και ένας πολιτικός και στρατηγικός νάνος που εκκολάφθηκε και διαιωνίστηκε μέσα στο Αμερικανικό Στρατηγικό θερμοκήπιο του Ψυχρού Πολέμου». Μεταψυχροπολεμικά ενώ τερματίστηκε το Ευρωατλαντικό «στρατηγικό θερμοκήπιο» —ή ορθότερα ενώ μετά το 1990 εισήλθε σε μεταβατική φάση—, όποτε υπάρχουν κρίσεις όπως στο κέντρο της Ευρώπης και στην Μέση Ανατολή καταμαρτυρείται τόσο η ανάγκη για μεταρρυθμίσεις όσο και η ύπαρξη σημαντικών προβλημάτων στα θεμέλια των Μεταπολεμικών ενδό-Ευρωπαϊκών σχέσεων. Για παράδειγμα, η κρίση στην φάση της Γερμανικής επανένωσης, οι επεμβάσεις των ΗΠΑ στις περιφέρειες στις οποίες η Ευρώπη σχεδόν καταναγκάστηκε να συμμετάσχει, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι διενέξεις στην Μέση Ανατολή που κορυφώθηκαν με τον πόλεμο του 2026 ο οποίος επηρέασε άμεσα και δραστικά όλα τα κράτη της Μεσανατολικής περιφέρειας.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις αλλά και σε πολλές άλλες το κυρίαρχο χαρακτηριστικό που αναδεικνύεται —και ο καθείς μπορεί να το αντιληφθεί παρατηρώντας τα καθημερινά καταμαρτυρούμενα γεγονότα—, είναι η πολιτική αμηχανία που οφείλεται στις πολιτικές και στρατηγικές διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Μια ορθολογιστική εκτίμηση των Ευρωπαϊκών και Ευρωατλαντικών σχέσεων απαιτεί να συνεκτιμά επαρκώς το γεγονός της πολιτικής και στρατηγικής διαφοροποίησης η οποία απορρέει από αντικειμενικά εγγενή αίτια που καθιστούν μια υπερεθνική αμυντική δομή ανέφικτη και μια διακρατική συμμαχία δύσκολη και εφικτή μόνο αν πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Είναι εξ αντικειμένου εξωπραγματικό να θεωρηθεί ως εφικτό η ύπαρξη ενός υπερεθνικού αμυντικού συστήματος. Μεταξύ άλλων για τους εξής λόγους:
α) Η ΕΕ είναι ένα διακρατικό σύστημα πολλών κρατών μικρής και μεσαίας ισχύος,
β) απουσιάζει μια συνεκτική Ευρωπαϊκή κοινωνία,
γ) τα κράτη-μέλη λειτουργούν με όρους εθνικών συμφερόντων τα οποία για αντικειμενικούς λόγους δεν ταυτίζονται πάντα,
δ) λόγω διαφορών οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος μια ευρωπαϊκή συμμαχία σημαίνει προέκταση της αποτρεπτικής ισχύος των ισχυρών κρατών προς όφελος των λιγότερο ισχυρών κρατών,
ε) οι σχέσεις των μεγάλων Ευρωπαϊκών δυνάμεων ως προς τα μείζονα στρατηγικά ζητήματα δεν ταυτίζονται πάντα ή καλύτερα συγκλίνουν σπάνια και
στ) η ρευστότητα που προκλήθηκε λόγω αστάθειας την τέταρτη Μεταψυχροπολεμική δεκαετία καθιστά τις αποφάσεις ακόμη πιο δύσκολες.
Ολοκληρώνοντας αυτό το σύντομο κείμενο υπογραμμίζεται ότι μια αντικειμενική και ρεαλιστική ανάλυση για το πως εξελίσσεται η Ευρώπη στα πεδία της οικονομίας, των θεσμών και της στρατηγικής συμπεριλαμβανομένων των τομέων άμυνας και ασφάλειας, απαιτεί να συνεκτιμούνται επαρκώς, μεταξύ άλλων,
α) ο ρόλος και η θέση της Μεταψυχροπολεμικά ενωμένης Γερμανίας,
β) οι σχέσεις της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης και των θεσμών της με την Ρωσία,
γ) το εάν, πως και πόσο μπορεί να συνεχίσει και να σταθεροποιηθεί μια βιώσιμη και στρατιωτική συμμαχία των κρατών της Ευρώπης με τις ΗΠΑ και
δ) την θέση, τον ρόλο και τις προσεγγίσεις των κρατών και των θεσμών της Ευρώπης ενόψει επιτάχυνσης των εξισορροπητικών στρατηγικών των μεγάλων δυνάμεων που διαμορφώνουν τον επερχόμενο πολυπολικό και ταυτόχρονα πολυκεντρικό κόσμο.
Ενώ όσον αφορά τα πιο πάνω έχουμε γράψει πολλά και εκτενέστερα κείμενα, και ιδιαίτερα στον πρόσφατο συλλογικό τόμο «Το διεθνές σύστημα σε ιστορική μετάβαση. 21 αναλύσεις για τις επερχόμενες προκλήσεις», τονίζεται για ακόμη μια φορά ότι οι απαντήσεις επί πρακτικών ζητημάτων και για να είναι πολιτικά, νομικά, θεσμικά και στρατηγικά ορθολογιστικές, απαιτείται να λαμβάνονται από τις κρατικές υπηρεσίες και την εκάστοτε πολιτική εξουσία. Η επιστημονική ανάλυση, για να είναι χρήσιμη για το κράτος και για τους πολίτες του, απαιτεί πειθαρχία με όρους αξιολογικά ουδέτερων και αντικειμενικών προσεγγίσεων που περιγράφουν επαρκώς και σωστά την εκάστοτε ισχύουσα πραγματικότητα όπως ήταν, όπως είναι και όπως εξελίσσεται. Για ένα ακόμη λόγο η Ελλάδα επειδή είναι μέλος της ΕΕ και της Ατλαντικής Συμμαχίας, επειδή απειλείται με αναθεωρητικές αξιώσεις και επειδή η γεωπολιτική της θέση είναι μεγάλης σημασίας, χρήζει να λειτουργεί και αποφασίζει με όρους πολιτικού, νομικού, θεσμικού και στρατηγικού ορθολογισμού.
Π. Ήφαιστος – P. Ifestos
www.ifestos.edu.gr www.ifestosedu.gr ifestosedu@gmail.com
Twitter https://twitter.com/ifestosedu
Linkedin https://www.linkedin.com/in/panayiotis-ifestos-0b9382131/
Instagram https://www.instagram.com/p.ifestos/
Προσωπικό προφίλ https://www.facebook.com/panayiotis.ifestos
Στρατηγική Θεωρία–Κρατική Θεωρία https://www.facebook.com/groups/StrategyStateTheory/
Θουκυδίδης–Πολιτικός Στοχασμός https://www.facebook.com/groups/thucydides.politikos.stoxasmos/
«Κοσμοθεωρία των Εθνών» https://www.facebook.com/kosmothewria.ifestos
«ΤΟ ΕΘΝΟΚΡΑΤΟΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ. Παθογένειες, αδιέξοδα, αίτια, πολιτικός στοχασμός, μεταμοντέρνος εθνομηδενισμός versus Έθνος και Πολιτισμός» https://piotita.gr/?p=41774
Συλλογικός τόμος: Το διεθνές σύστημα σε ιστορική μετάβαση. 21 αναλύσεις για τις αναδυόμενες προκλήσεις (Εκδ. Ποιότητα) https://piotita.gr/product/to-diethens-sistima-se-istoriki-metav/ + https://wp.me/p3OqMa-3PM
Φιλοπατρία, Δημοκρατία, Ελευθερία https://www.facebook.com/groups/philopatria/
Προσωπική σελίδα https://www.facebook.com/p.ifestos
Πολιτισμός, Περιβάλλον, Φύση, Ψάρεμα https://www.facebook.com/Ifestos.DimotisBBB
Διεθνής πολιτική 21ος αιώνας https://www.facebook.com/groups/InternationalPolitics21century/
ΗΠΑ: Ιστορία, Διπλωματία, Στρατηγική https://www.facebook.com/groups/USAHistDiplStrat/
Ελλάδα-Τουρκία-Κύπρος: Ανισόρροπο τρίγωνο https://www.facebook.com/groups/GreeceTurkeyCyprusImbalance/
Διαχρονική Ελληνικότητα https://www.facebook.com/groups/Ellinikotita/
Άνθρωπος, Κράτος, Κόσμος–Πολιτικός Στοχασμός https://www.facebook.com/groups/Ifestos.political.thought/
Παναγιώτης Κονδύλης – https://www.facebook.com/groups/Kondylis.Panagiotis/
Θολό Ευρωπαϊκό Βασίλειο των πρώην αποικιοκρατών και της Ευρωπαϊκής “Ένωσης” https://www.facebook.com/groups/TholoVasileioEU/
Μέγας Αλέξανδρος–Ιδιοφυής Στρατηγός και Στρατηλάτης https://www.facebook.com/groups/M.Alexandros/
Εκλεκτά βιβλία που αξίζουν να διαβαστούν https://www.facebook.com/groups/eklektavivlia/
Ειρηνική πολιτική επανάσταση https://www.facebook.com/groups/PolitPeacefulRevolution/
Τίτλοι-σύνδεσμοι αναρτημένων δοκιμίων, άρθρων https://wp.me/p3OqMa-26x
Πίνακες διαλέξεων και σημειώσεις διαλέξεων – πίνακες συντομογραφικής απεικόνισης πτυχών του διεθνούς συστήματος https://wp.me/p3OqMa-1GG
Κατηγορίες:Brexit, EE, πόλεμος, πολυπολικό, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Γερμανικό ζήτημα, Γεωστρατηγική, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ευρωπαϊκή Κοινότητα, Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση, Κρατικά επιτελεία, Μεταψυχροπολεμική εποχή, Περίμετρος της Ευρασίας, γεωπολιτική, διεθνής διακυβέρνηση, διεθνής και ευρωπαϊκή νομιμότητα
Παναγιώτης Ήφαιστος - Panayiotis Ifestos 