Κάθε φορά που οι Αμερικανοί προσέρχονται σε εκλογές πολλά δηλώνονται και γράφονται. Εν πολλοίς καταμαρτυρείται ελλειμματική θέαση της μεγάλης εικόνας πολλών ρευστών μεταβλητών που συμπλέκονται εντός και εκτός ΗΠΑ. Μεταξύ άλλων, ολοένα περισσότερες και οξύτερες εσωτερικές πολιτισμικές διαφοροποιήσεις εντός των ΗΠΑ, ανορθολογικές Μεταψυχροπολεμικές στρατηγικές που οδήγησαν σε βαθύτατων προεκτάσεων στρατηγική υπερεπέκταση και αστάθεια στις περιφέρειες, ταυτόχρονη ανάδυση ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος που πλέον είναι και πολυκεντρικό επειδή συμπεριλαμβάνει πολλά κράτη μεσαίας και ανερχόμενης ισχύος και τεχνολογικές εξελίξεις οι οποίες επηρεάζουν δραστικά την διεξαγωγή των πολέμων και τους νέους εμπορικούς δρόμους εμπορίου και ενέργειας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλοί και συχνά απευθύνονται στον υπογράφοντα αναζητώντας τον τόμο Β του βιβλίου “Αμερικανική εξωτερική πολιτική 1776-1917 από την ιδεαλιστική αθωότητα στο πεπρωμένο του έθνους”, 1994 τόμος Α (εξαντλημένο). Το βιβλίο αυτό (ίσως ένα από τα σημαντικότερα δημοσιευμένα κείμενα του υποφαινόμενου), γράφτηκε αφού είχαν ήδη δημοσιευτεί στην Αγγλική γλώσσα δύο εκτενείς μονογραφίες στις οποίες οι ΗΠΑ υποχρεωτικά βρισκόταν στον πυρήνα των αναλύσεων στα πεδία της σύγχρονης διπλωματίας και της στρατηγικής. Εν τούτοις η συγγραφή της περιόδου 1776-1917 ήταν τελικά αποφασιστικό βήμα για μια πληρέστερη κατανόηση αυτής της πολύ σημαντικής σύγχρονης μεγάλης δύναμης. Σε κάθε περίπτωση το βιβλίο επανεκδίδεται εμπλουτισμένο το 2027 με τίτλο «Αμερικανική διπλωματία και στρατηγική 1776-2027», τουτέστιν, για να εξεταστούν σε μια μόνο μονογραφία το Αμερικανικό πολιτικό σύστημα και οι Αμερικανικές στρατηγικές επιλογές από την Επανάσταση μέχρι τον 21ο αιώνα. Ίσως είναι χρήσιμο να αναφερθούν μερικοί λόγοι για τους οποίους μετά τον Α τόμο δεν γράφτηκε Β τόμος.
Πολύ σύντομα αναφέρεται ότι στο βιβλίο του 1994 έχοντας μελετήσει την κρίσιμη φάση από την Επανάσταση μέχρι τον 19ο αιώνα ένα σημαντικό συμπέρασμα ήταν πως μια σειρά γεγονότων εκκόλαψαν και συνεχίζουν να εκκολάπτουν ολοένα και περισσότερες εμφύλιες τάσεις. Τότε, κρίθηκε ορθό πως για τους μελετητές των ΗΠΑ δεν υπήρχε στέρεο έδαφος ανάλυσης για το πως εξελίσσεται το εσωτερικό πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ εν μέσω μιας για πολλούς αθέατης αλλά ολοένα βαθύτερης πολιτισμικής και πολιτικής διαφοροποίησης.
Ταυτόχρονα, η προαναφερθείσα ανορθολογική και παντελώς άσκοπη υπερεπέκταση των δύο πρώτων Μεταψυχροπολεμικών δεκαετιών αναπόφευκτα –όπως ιστορικά καταμαρτυρείται αυτό ισχύει για κάθε υπερεπέκταση κάθε μεγάλης δύναμης— αύξησαν τα προβλήματα και αποδυνάμωσαν τις δυνατότητες της Ουάσιγκτον να αναπτύξει μια νέα στρατηγική προσαρμοσμένη στις νέες συνθήκες του αναδυόμενου πολυπολικού και ταυτόχρονα πολυκεντρικού συστήματος. Όπως έχουμε γράψει συχνά και επί μακρόν, αντί υπερεπέκτασης μια τέτοια προσέγγιση επιδίωξης ενός πλανητικού θεσμικού, πολιτικού και στρατηγικού modus vivendi, όχι μόνο θα οδηγούσε σε ένα πιο σταθερό κόσμο αλλά επιπλέον θα εξυπηρετούσε τα μακροχρόνια Αμερικανικά συμφέροντα.
Όπως γίνεται αντιληπτό τα ζητήματα είναι πολλά και αφορούν την ισχυρότερη ηγεμονική δύναμη του 21ου αιώνα. Ιδιαίτερα επειδή αφορούν την ισχυρότερη σύγχρονη δύναμη της διεθνούς πολιτικής, η ανάλυση των εξελίξεων όπως οι εκάστοτε εκλογές είναι απαραίτητο να εντάσσονται στην μεγάλη εικόνα τόσο του Αμερικανικού πολιτικού συστήματος αυτού καθαυτού όσο και του ρευστού διεθνούς συστήματος. Οι πολιτικές και στρατηγικές επιλογές της δεκαετίας του 2020, η αλλαγή προέδρου, οι συντρέχοντες πολεμικές συρράξεις, η αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών σε κάθε νέα εκλογή και πολλά άλλα, δεν ενδείκνυνται να οδηγούν σε γραμμικές στοχεύσεις προσώπων όταν κύριο αίτιο των πασίδηλων μεγάλων προβλημάτων ή και των πολύ συχνών αντιφατικών αποφάσεων έχουν ως αίτιο την προαναφερθείσα άσκοπη και ανορθολογική υπερεπέκταση οι συνέπειες της οποίας είναι ακόμη μπροστά μας.
Γραμμικές απαντήσεις δεν υπάρχουν ούτε χρησιμεύει σε κάτι εάν διαρκώς ακούγονται προβλέψεις για σεισμούς, κατακλυσμούς και καταποντισμούς, Οι ΗΠΑ είναι ένα πάμπλουτο, πανίσχυρο και εξαρχής εν πολλοίς δημοκρατικά προσανατολισμένο κράτος. Αναμφίβολα, κάθε φορά που έχουμε προεδρικές ή άλλες εκλογές αναδεικνύονται τα πολλά πλέον υπαρκτά και όχι υποθετικά προβλήματα και οι παθογένειες που τα προκαλούν. Παραμένει γεγονός ότι ίσως αναμενόμενα λόγω αδυναμιών του σύγχρονου πολιτικού στοχασμού, ακούμε και διαβάζουμε απελπιστικά φτωχές γνώμες για το πως εξελίσσονται οι ΗΠΑ, η Αμερικανική στρατηγική, οι Ευρωατλαντικές σχέσεις και ευρύτερα η διεθνής πολιτική σε πλανητικό επίπεδο. Σίγουρα πολλά προβλήματα γίνονται ολοένα οξύτερα και το μείζον ζήτημα κάθε ανάλυσης είναι η ορθή στάθμιση, εκτίμηση και ιεράρχηση των επιλογών ενός κράτους εν μέσω ενός ρευστού και ραγδαία εξελισσόμενου διεθνούς συστήματος.
Γράφοντας το παρόν σύντομο κείμενο μετά το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών του 2026 που άλλαξαν δραστικά τους συσχετισμούς στις σχέσεις Προέδρου και Γερουσίας/|Βουλής των Αντιπροσώπων, κρίνεται ορθό να περιοριστούμε σε μερικά μόνο ζητήματα τα οποία εκτιμάται ότι επενεργούν δραστικά στις επιλογές των δρώντων. Υπογραμμίζεται ότι η πασίδηλη διαίρεση των Αμερικανών που γίνεται ολοένα και πιο ορατή σε κάθε νέα εκλογική αναμέτρηση οδηγεί σε λάθος εκτιμήσεις και θέσεις εάν όπως συχνά πολλοί κάνουν προσωποποιούν με γραμμικά και ιδεολογικά κινούμενα σχόλια πολύπλοκα ζητήματα που αφορούν την αναντίλεκτα, επαναλαμβάνεται, ισχυρότερη σήμερα μεγάλη δύναμη του πλανήτη.
Κανείς δεν μπορεί να υπερβάλει ή αντίθετα να υποτιμήσει τις εξελίξεις αλλά ιδεολογήματα και εκλογικεύσεις με γνώμες και άλματα ατεκμηρίωτων επιχειρημάτων οδηγούν σε πολιτικά και στρατηγικά λάθη. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για κράτη στις περιφέρειες επειδή βρίσκονται εν μέσω πολλών Συμπληγάδων που δημιουργούν οι ολοένα εντονότεροι ηγεμονικοί ανταγωνισμοί (για μερικούς αναλυτές της στρατηγικής από καιρό αναμενόμενοι). Ούτε χρειάζεται, για παράδειγμα, να κουραστεί κάποιος να αποδείξει ότι ο πρόεδρος Τράμπ ο οποίος εξ αντικειμένου αποδυναμώνεται πολιτικά ήταν και συνεχίζει να είναι ιδιόρρυθμη προσωπικότητα, συχνά ενδέχεται να λειτουργεί αλλοπρόσαλλα και αναμφίβολα περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο πρόεδρο δεν εκμεταλλεύτηκε επαρκώς τα πανίσχυρα Αμερικανικά κρατικά επιτελεία.
Η όξυνση των διαιρέσεων όταν έχουμε εκλογές στις ΗΠΑ έχει βαθύτερα αίτια που αφορούν, όπως ήδη αναφέρθηκε, την πολιτισμική εξέλιξη του Αμερικανικού κράτους και την αποδυνάμωση των κοσμοθεωρητικών παραδοχών της Διακήρυξης της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας. Εξάλλου, τον αρχικό διεθνιστικό φιλελευθερισμό τον διαδέχθηκε ένας κατά κάποιο τρόπο Αριστοτελικός φιλελευθερισμός που συνέτεινε στον δημοκρατικό προσανατολισμό. Την ύστερη εποχή, όμως, αυτός ο φιλελευθερισμός αφενός δρομολογήθηκε προς απλουστευτικές υλιστικές παραδοχές και προς απογειωμένα νεοφιλελεύθερα ιδεολογήματα και αφετέρου, στο επίπεδο των διανοουμένων ενίοτε και προς τον (πάντοτε αυτοκτονικό για κάθε κοινωνία) μηδενισμό.
Για ένα ακόμη λόγο, η Μεταψυχροπολεμική εποχή ενώ πρόσφερε την ευκαιρία για μια πιο λελογισμένη διαχείριση των μεγάλων ανακατανομών ισχύος οδηγήθηκε σε κυριολεκτικά θηριώδεις “ανθρωπιστικές” επεμβάσεις που αποσταθεροποίησαν τις περιφέρειες με εκατομμύρια θύματα. Ως προς το τελευταίο, χρήζει να γνωρίζει κανείς ποιες πολιτικές τάσεις υιοθέτησαν νεοφιλελεύθερα θεωρήματα που κυριάρχησαν και επηρέασαν αυτές τις επιλογές. Το πως θα εξελιχθούν οι ΗΠΑ πολιτικά και πολιτειακά είναι υπόθεση των Αμερικανών πολιτών. Εδώ τονίζουμε τα εξής:
- α) Με δεδομένη την υπερβολική και σχεδόν εμφύλια πόλωση σε κάθε εκλογική αναμέτρηση τα αίτια χρήζει να αναζητηθούν στην αποδυνάμωση των κοσμοθεωρητικών παραδοχών που μετά την Επανάσταση κυριαρχούσαν στις ΗΠΑ. Πάντως χρήζει να εξετάζεται προσεκτικά το πως αυτές οι έντονα καταμαρτυρούμενες διαιρέσεις επηρεάζουν τις στρατηγικές επιλογές.
- β) Όσοι δεν φορούσαν ιδεολογικές ή άλλες παρωπίδες είχαν θέαση του γεγονότος ότι τα αίτια των διαιρέσεων εκκολάπτονταν από καιρό και επί μακρόν: Αυτό που αρχικά είχαμε ήταν ένα ιδιόμορφο Αγγλοσαξονικό/Αμερικανικό “έθνος”. Όμως οι Αγγλοσάξονες που ήταν το κυρίαρχο «εθνικό» στοιχείο και κυριαρχούσαν συντριπτικά στην διακυβέρνηση και στην οικονομία τις τελευταίες δεκαετίες σταδιακά απώλεσε την πρωτοκαθεδρία. Εθνοτικές ομάδες και Αφροαμερικανοί καθώς επίσης και επάνοδος πολλών λατινοαμερικανών μεταναστών –που όπως γνωρίζουμε τον 18ο αιώνα εν μέσω γενοκτονιών και εθνοκαθάρσεων εκδιώχθηκαν και αντικαταστάθηκαν από έποικους στις νότιες επαρχίες– έχουν πλέον την ιδιότητα του Αμερικανικού πολίτη. Όπως και οι Αφρικοαμερικανοί και μέλη άλλων εθνοτικών ομάδων αναμενόμενα επιχειρούν να επαναπροσδιορίσουν με πιο ριζοσπαστικό τρόπο θεμελιώδη ζητήματα που αφορούν τον ρόλο τους ως πολίτες, τους θεσμούς κάθε πολιτείας και την ομοσπονδιακή δομή.
- γ) Είναι ένα πράγμα να υπάρχει δημοκρατία και κανείς να εκλέγεται με αξιοκρατικούς όρους επειδή πείθει τους πολίτες και άλλο ο πολιτικός και μάλιστα κομματικός λόγος να προκαλεί εισροή φυλετικών ή εθνικών ή α-εθνικών κριτηρίων ως βάση διαμόρφωσης των πολιτικοοικονομικών ιεραρχιών. Μια τέτοια αντίληψη είναι η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος του ρατσιστικού/εθνικιστικού σοβινισμού. Όταν δε λέμε δημοκρατία σημαίνει το κλασικά νοούμενο Κοινωνικοπολιτικό γεγονός όπου οι πολίτες αξιώνουν και αγωνίζονται να έχουν ολοένα ρόλο υψηλοτέρων βαθμίδων ως εντολείς της εξουσίας. Η δημοκρατία βλάπτεται βαθύτατα εάν ένα κράτος διχάζεται πολιτικά στην βάση των ενδοκρατικών πολιτισμικών διαφορών. Το ότι σε όλα ανεξαιρέτως τα κράτη –πλην της ιδιόμορφης περίπτωσης της Ελβετίας στην συνομοσπονδιακή/βασικά κοσμοπολιτειακή συγκρότηση της οποίας συνέβαλε ο Ιωάννης Καποδίστριας– κυριαρχεί ένα κύριο εθνικό πολιτισμικό ρεύμα είναι κάτι που όλοι πρέπει να έχουν κατά νου ως διαχρονική πραγματικότητα.
- δ) Καθώς εξελίσσονται οι ΗΠΑ εν μέσω πλέον μεγάλων διεθνών ανακατατάξεων που τις επηρεάζουν, βλάπτει βαθύτατα τον ορθολογισμό των αποφάσεων εάν και όταν δημιουργούνται εσωτερικά φυλετικά ή και εθνικού χαρακτήρα «σύνορα». Τις τελευταίες δεκαετίες, πάντως, αναπτύσσονται τέτοιες τάσεις και θέσεις δημιουργώντας εγγενείς παθογένειες. Ο εμφύλιος διαιρετικός αμφίπλευρος λόγος σε εθνική και ρατσιστική βάση οξύνεται ολοένα και περισσότερο και όπως συμβαίνει και σε άλλα κράτη μεταμοντέρνες μηδενιστικές παραδοχές αποδυναμώνουν την πολιτική ανθρωπολογία εκκολάπτοντας πολιτικά μπερδεμένες εάν όχι και χαώδεις συνθήκες. Το ζήτημα των διακρίσεων είναι ζήτημα δημοκρατικής συγκρότησης και όχι θεσμοθέτησης των ρατσιστικών και εθνικών διαφορών και μάλιστα με όρους πολωτικούς και εμφύλιους.
- ε) Δεν είναι εύκολο ή και εφικτό να γίνει πρόβλεψη για το πώς θα εξελιχθούν οι ΗΠΑ με την περίπου 50%-50% διαίρεση που πλέον καταμαρτυρείται σε κάθε νέα εκλογική αναμέτρηση. Μετά τις τελευταίες εκλογές και την αποδυνάμωση του ρόλου του Προέδρου πολλά θα εξαρτηθούν από το κατά πόσο θα κυριαρχήσουν συναινετικές λύσεις ή αντίθετα κατά πόσο θα αυξηθούν και ενταθούν οι εγγενώς υπαρκτές εμφύλιες παθογένειες. Εξίσου σημαντικό επίσης είναι το κατά πόσο οι στρατηγικές αποφάσεις θα λαμβάνονται στο πλαίσιο αρμονικής σχέσης της πολιτικής ηγεσίας και των κρατικών επιτελείων του Πενταγώνου. Ως προς αυτό, αυτονόητα, μείζον ζήτημα για τις ΗΠΑ και όλα τα υπόλοιπα κράτη είναι η διαχείριση ζητημάτων όπως οι τεχνολογικές εξελίξεις και ο κίνδυνος πυρηνικού ολοκαυτώματος.
Ολοκληρώνοντας, τονίζεται και υπογραμμίζεται ότι όποιος επιθυμεί να αναλύει ορθά τις εξελίξεις απαιτείται να κατανοήσει επαρκώς το πως εξελίχθηκε το Αμερικανικό κράτος τον 18ο και 19ο αιώνα: Στο όνομα του Αγγλοσαξονικού “πεπρωμένο του ΄έθνους” έγιναν οι μεγαλύτερες εθνοκαθάρσεις ίσως όλων των εποχών εις βάρος των αυτοχθόνων κατοίκων των ΗΠΑ (του πιο δημοκρατικά προσανατολισμένου τότε κράτους!) ενώ για την “κοινωνική συνοχή” έγινε και ο Αμερικανικός εμφύλιος. [αυτά, επαναλαμβάνεται, εξετάστηκαν εξαντλητικά στο προαναφερθέν «Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική 1776-1917 από την ιδεαλιστική αθωότητα στο “πεπρωμένο του έθνους”» που επανεκδίδεται συμπληρωμένο με τίτλο: Αμερικανική διπλωματία και στρατηγική 1776-2027)]. Παραμένει γεγονός ότι πολιτισμικά-εθνοτικά οι ΗΠΑ διαφοροποιούνται ολοένα και περισσότερο. Ταυτόχρονα οι Αγγλοσάξονες που έδιναν τον κύριο προσανατολισμό αποδυναμώθηκαν. Ακόμη πιο σημαντικό ενώ οι μηδενιστικές παραδοχές «παραγόταν ως εργαλείο soft power για αναλώσιμα κράτη πλήττει τώρα και τους ίδιους. «Μεταμοντερνοποιούνται» πολλοί και αυτό αναπόδραστα οδηγούνται σε μηδενιστικές παραδοχές που πλήττουν την κοινωνικοπολιτική συνοχή που απαιτεί κοινές κοσμοθεωρητικές παραδοχές. Επίσης, το κατά τα άλλα σημαντικό σύστημα ελέγχων και εξισορροπήσεων που έδινε δημοκρατικό προσανατολισμό ολοένα και περισσότερο αποτελεί και αυτό ζήτημα που οδηγεί σε διαιρέσεις (βλ. την μάχη, τις διενέξεις και τα εκατέρωθεν επιχειρήματα που δηλώνονται όσον αφορά τον έλεγχο της Γερουσίας και τις πιθανές στάσεις και αποφάσεις του προέδρου που διαθέτει βέτο).
Καταληκτικά, η προσωποποίηση των διαιρέσεων στις ΗΠΑ, οι ωραιοποιήσεις ή οι δαιμονοποιήσεις ατόμων και πολιτικών προσώπων είναι κακή συνταγή για την κατανόηση των ΗΠΑ και του τρόπου που εξελίσσεται. Το πως θα εξελιχθούν οι ΗΠΑ είναι σημαντικό και για τα υπόλοιπα κράτη γιατί η στρατηγική του ισχυρότερου κράτους επηρεάζει όλους και όλα. Οι ιδεολογικές θεωρήσεις, οι προσωποποιήσεις και οι δαιμονοποιήσεις απλά είναι λάθος γιατί επικαλούμενοι επιφανειακά ζητήματα κάνουν λάθος διαγνώσεις για βαθύτατα προβλήματα τα οποία, εν πολλοίς, ακόμη βρίσκονται στην αφετηρία. Τουτέστιν, απαιτείται προσεκτική και αξιολογικά ουδέτερη ανάλυση των εξελίξεων στις ΗΠΑ όσο και στο ραγδαία εξελισσόμενο διεθνές σύστημα. Για να θυμηθούμε τον Kenneth Waltz, για κάθε κράτος ισχύει πως η ορθή διάγνωση της διεθνούς πολιτικής και των αιτιών των παθογενειών είναι το αντίστοιχο των διαγνώσεων της ιατρικής. Λάθος διάγνωση λάθος θεραπεία και βλάβες ή θάνατος.
Π. Ήφαιστος – P. Ifestos
www.ifestos.edu.gr www.ifestosedu.gr ifestosedu@gmail.com
Twitter https://twitter.com/ifestosedu
Linkedin https://www.linkedin.com/in/panayiotis-ifestos-0b9382131/
Instagram https://www.instagram.com/p.ifestos/
Προσωπικό προφίλ https://www.facebook.com/panayiotis.ifestos
Στρατηγική Θεωρία–Κρατική Θεωρία https://www.facebook.com/groups/StrategyStateTheory/
Θουκυδίδης–Πολιτικός Στοχασμός https://www.facebook.com/groups/thucydides.politikos.stoxasmos/
«Κοσμοθεωρία των Εθνών» https://www.facebook.com/kosmothewria.ifestos
«ΤΟ ΕΘΝΟΚΡΑΤΟΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ. Παθογένειες, αδιέξοδα, αίτια, πολιτικός στοχασμός, μεταμοντέρνος εθνομηδενισμός versus Έθνος και Πολιτισμός» https://piotita.gr/?p=41774
Συλλογικός τόμος: Το διεθνές σύστημα σε ιστορική μετάβαση. 21 αναλύσεις για τις αναδυόμενες προκλήσεις (Εκδ. Ποιότητα) https://piotita.gr/product/to-diethens-sistima-se-istoriki-metav/ + https://wp.me/p3OqMa-3PM
Φιλοπατρία, Δημοκρατία, Ελευθερία https://www.facebook.com/groups/philopatria/
Προσωπική σελίδα https://www.facebook.com/p.ifestos
Πολιτισμός, Περιβάλλον, Φύση, Ψάρεμα https://www.facebook.com/Ifestos.DimotisBBB
Διεθνής πολιτική 21ος αιώνας https://www.facebook.com/groups/InternationalPolitics21century/
ΗΠΑ: Ιστορία, Διπλωματία, Στρατηγική https://www.facebook.com/groups/USAHistDiplStrat/
Ελλάδα-Τουρκία-Κύπρος: Ανισόρροπο τρίγωνο https://www.facebook.com/groups/GreeceTurkeyCyprusImbalance/
Διαχρονική Ελληνικότητα https://www.facebook.com/groups/Ellinikotita/
Άνθρωπος, Κράτος, Κόσμος–Πολιτικός Στοχασμός https://www.facebook.com/groups/Ifestos.political.thought/
Παναγιώτης Κονδύλης – https://www.facebook.com/groups/Kondylis.Panagiotis/
Θολό Ευρωπαϊκό Βασίλειο των πρώην αποικιοκρατών και της Ευρωπαϊκής “Ένωσης” https://www.facebook.com/groups/TholoVasileioEU/
Μέγας Αλέξανδρος–Ιδιοφυής Στρατηγός και Στρατηλάτης https://www.facebook.com/groups/M.Alexandros/
Εκλεκτά βιβλία που αξίζουν να διαβαστούν https://www.facebook.com/groups/eklektavivlia/
Ειρηνική πολιτική επανάσταση https://www.facebook.com/groups/PolitPeacefulRevolution/
Τίτλοι-σύνδεσμοι αναρτημένων δοκιμίων, άρθρων https://wp.me/p3OqMa-26x
Πίνακες διαλέξεων και σημειώσεις διαλέξεων – πίνακες συντομογραφικής απεικόνισης πτυχών του διεθνούς συστήματος https://wp.me/p3OqMa-1GG
Κατηγορίες:πρόεδρος Τραμπ, πόλεμος, πολυπολικό, πολυκεντρικό, πολιτειακή συνοχή, στρατηγική ανάλυση, Αταξινόμητα, Αμερικανικός εμφύλιος, Διεθνής πολιτική, ΗΠΑ, Μεταψυχροπολεμική εποχή, Τράμπ, εκλογές ΗΠΑ
